Không được thu gom, bao bì thuốc bảo vệ thực vật đang âm thầm hủy hoại môi trường

Ngày 14/4, tại tỉnh Đắk Lắk, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Cục Môi trường, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk tổ chức diễn đàn “Phổ biến quy định EPR (viết tắt của Extended Producer Responsibility) đối với sản phẩm thuốc bảo vệ thực vật (BVTV), phân bón và cơ chế hỗ trợ hoạt động xử lý bao bì thuốc BVTV tại các địa phương”.

Toàn cảnh diễn đàn - Ảnh: M.T.

Tình trạng vứt bỏ bao bì thuốc BVTV ra môi trường vẫn còn phổ biến - Ảnh: M.T.

Ông Trần Văn Cao - Phó Tổng biên tập Báo Nông nghiệp và Môi trường - cho biết, diễn đàn diễn ra trong bối cảnh Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 110/2026/NĐ-CP, là dấu mốc quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý về cơ chế Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) tại Việt Nam.

“Trong lĩnh vực nông nghiệp, cơ chế này ngày càng giữ vai trò quan trọng, giúp nhà sản xuất, nhập khẩu thực hiện trách nhiệm trong giảm thiểu tác động của hoạt động canh tác tới môi trường, là một trụ cột của phát triển nông nghiệp bền vững”, ông Trần Văn Cao nhấn mạnh.

Tại diễn đàn, các đại biểu đã thẳng thắn chỉ ra những tồn tại, hạn chế trong công tác thu gom, vận chuyển, xử lý bao bì thuốc BVTV.

Việc xử lý bao bì thuốc BVTV sau thu gom vẫn còn nhiều hạn chế - Ảnh: M.T.

Ông Lương Ngọc Quang - Phó Trưởng phòng An toàn thực phẩm và Môi trường (Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật) - cho biết, trong 3 năm (2022-2024), cả nước đã thu gom gần 2.500 tấn bao bì thuốc BVTV sau sử dụng, nhưng vẫn còn hơn 550 tấn chưa được xử lý.

Nguyên nhân lớn nhất dẫn đến việc hàng trăm tấn bao bì thuốc BVTV chưa được xử lý là do nhận thức và thói quen của người dân. Tình trạng vứt bỏ bao bì trên đồng ruộng, kênh mương sau khi sử dụng còn phổ biến, phản ánh thói quen “tiện đâu vứt đấy”, gây nguy cơ ô nhiễm đất và nguồn nước. Bên cạnh đó, hạ tầng thu gom chưa đáp ứng yêu cầu, nhiều bể chứa thiếu hoặc xây dựng không đúng chuẩn.

Cũng theo ông Quang, vấn đề kinh phí được xem là điểm nghẽn lớn nhất. Nhiều địa phương thu gom bao bì nhưng không đủ nguồn lực để vận chuyển và xử lý theo quy định, trong khi cơ chế hỗ trợ còn thiếu rõ ràng.

Ông Lương Ngọc Quang, Phó Trưởng phòng An toàn thực phẩm và Môi trường phát biểu tại diễn đàn - Ảnh: M.T.

Tỉnh Đắk Lắk có khoảng 845.000 ha đất nông nghiệp, 3.139 cơ sở kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật, lượng thuốc sử dụng khoảng 2,3 triệu tấn/năm, lượng bao bì phát sinh khoảng 200 tấn/năm.

Theo ông Nguyễn Hắc Hiển - Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và BVTV tỉnh Đắk Lắk - dù ngành nông nghiệp và môi trường tỉnh đã tổ chức nhiều lớp tập huấn và ký hợp đồng xử lý chất thải nguy hại, nhưng công tác thu gom vẫn còn hạn chế. Hạ tầng thiếu đồng bộ, bể chứa xuống cấp, thu gom không thường xuyên. Một số địa phương chưa chủ động triển khai, trong khi người dân còn thiếu kiến thức, thông tin.

TS Phạm Tuấn Anh - chuyên gia nông nghiệp - cho biết, vấn đề rác thải trong nông nghiệp, đặc biệt tại các vùng sản xuất lớn như Tây Nguyên, đang tích tụ âm thầm và để lại hệ lụy lâu dài đối với đất và môi trường.

Đằng sau những “mùa vàng” bội thu là hàng chục nghìn tấn bao bì thuốc BVTV và chất thải rắn phát sinh mỗi năm, trong khi tỷ lệ thu gom còn rất thấp, chỉ khoảng 30% và thậm chí dưới 10% ở vùng sâu, vùng xa. Phần lớn lượng rác này quay trở lại môi trường, thẩm thấu dần vào đất và nguồn nước, gây suy thoái hệ sinh thái.

Ông Lê Chí Thiện, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, chia sẻ về các giải pháp thu gom, xử lý bao bì thuốc BVTV - Ảnh: M.T.

Theo ông Phạm Tuấn Anh, nông dân không tạo ra rác mà chỉ mua các giải pháp để bảo vệ cây trồng. Sự đứt gãy hệ thống nằm ở việc thiếu khâu xử lý sau thu gom, cùng các khoảng trống tài chính của vận chuyển và xử lý chất thải nguy hại.

Một kinh nghiệm xử lý vấn đề này được nêu ra từ cách làm của tỉnh Đồng Tháp.

Ông Lê Chí Thiện, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, cho biết, cùng với nâng cao nhận thức, tỉnh Đồng Tháp đã xây dựng 8 mô hình trên các cây trồng chủ lực như lúa, hoa cảnh, sầu riêng, ớt, xoài, cây có múi và rau màu, với 689 nông dân tham gia trên diện tích 482,7 ha.

Hạ tầng thu gom cũng được đầu tư với 55 bộ thùng chứa, các bể chứa tại khu sản xuất và 1 nhà kho tập kết bao bì trước khi tiêu hủy. Việc thu gom được tổ chức định kỳ 3-6 tháng/lần, đưa về xử lý tập trung. Trong giai đoạn 2022-2023, tỉnh Đồng Tháp đã phát động 44 đợt thu gom, thu gom khoảng 21,5 tấn bao bì thuốc BVTV. Các hình thức như “đổi rác lấy quà” tiếp tục được duy trì, tạo động lực để người dân tham gia.

Văn Nguyên