Khơi thông thị trường xuất khẩu để “cứu” giá lúa

Lợi nhuận giảm một nửa

Vụ đông xuân này, gia đình bà Ngô Thị Tiên (xã Vị Bình, huyện Vị Thủy, tỉnh Hậu Giang) xuống giống 2ha lúa, thu hoạch được hơn 15 tấn. Năng suất cao nhưng gia đình bà chẳng thể vui bởi lúa mất giá. Bà nói: “Giá lúa bán cho thương lái tại ruộng là 6.500 đồng/kg, lợi nhuận khoảng 20 triệu đồng/ha, chưa tính công chăm sóc. Với giá này, mấy người thuê đất làm lúa chắc chắn bị lỗ”.

Nông dân ở tỉnh An Giang thu hoạch vụ đông xuân giảm một nửa lợi nhuận do giá lúa xuống thấp - Ảnh: Huỳnh Lợi

Ông Võ Văn Liêm (ở cùng xã) cho hay, vụ lúa này, nông dân mất đi một nửa lợi nhuận so với vụ đông xuân năm ngoái. Năm ngoái, với 4ha lúa, gia đình ông lời 160 triệu đồng, vụ này chỉ lời 80 triệu đồng. Ông nói: “Đợt giá lúa lên thì giá nhân công, vật tư cũng lên. Từ tết đến giờ, giá lúa rớt từng ngày. Hôm rồi cân lúa, bán giá 6.500 đồng/kg, gia đình tôi ai cũng buồn vì chăm sóc kỳ công mà chỉ lời được có 20 triệu đồng/ha, xem như lỗ”.

Vụ đông xuân này, nông dân toàn tỉnh Hậu Giang xuống giống hơn 73.600ha lúa. Lợi nhuận giảm khiến những hộ thuê đất bị lỗ, buộc phải cân nhắc xem có nên tiếp tục thuê đất làm lúa vụ tới hay không.

Những ngày đầu tháng 3/2025, trên các cánh đồng của vùng đồng bằng sông Cửu Long, máy gặt đập liên hợp hối hả thu hoạch lúa. Chị Lâm Thị Lam (xã Thạnh Lộc, huyện Giồng Riềng, tỉnh Kiên Giang) cho hay, nhà chị không có đất. Năm rồi, thấy lúa được giá, chị thuê 3ha đất ruộng với giá 55 triệu đồng/ha/năm. Đợt này giá lúa giảm mạnh nên chị tốn công mà không có lời. “Giá lúa 7.500-8.500 đồng/kg như năm ngoái thì mình còn lời được chút đỉnh chứ như vụ này là làm không công. Giá lúa bấp bênh vầy, chắc năm tới tôi không dám thuê đất nữa” - chị buồn rầu.

Dọc sông Ô Môn chảy qua tỉnh Kiên Giang và TP Cần Thơ, chúng tôi bắt gặp các ghe lớn của thương lái neo đậu chờ mua lúa nhưng khung cảnh không tấp nập như năm ngoái. Họ cho biết, giá lúa gạo bất thường nên thương lái cũng chỉ mua cầm chừng rồi bán ngay chứ không dám trữ nhiều như đợt trước.

Ông Tống Văn Phương (huyện Lai Vung, tỉnh Đồng Tháp) cho hay, hồi đầu năm, một số thương lái đã đặt cọc mua lúa tại ruộng với giá 7.000-7.500 đồng/kg nhưng thấy giá lúa rớt mạnh, đành ngậm ngùi bỏ cọc để không bị lỗ nặng. Từ giữa tháng 2/2025, giá gạo xuất khẩu giảm mạnh nên một số doanh nghiệp phải xuất kho, bán lẻ dọc các tuyến quốc lộ để cắt lỗ với giá rẻ hơn giá ở chợ 3.000-4.000 đồng/kg.

Nỗ lực khơi thông thị trường xuất khẩu

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, vụ đông xuân 2024-2025, toàn vùng đồng bằng sông Cửu Long gieo sạ gần 1,49 triệu ha lúa, ước sản lượng hơn 10,7 triệu tấn. Trong tháng 3/2025, nông dân đồng loạt thu hoạch và nguồn cung lúa rất dồi dào, nhưng do giá lúa thấp nên tiến độ thu mua của thương lái và các doanh nghiệp xuất khẩu gạo chậm.

Năm nay, giá lúa xuống thấp, nông dân trồng lúa ở tỉnh Đồng Tháp chỉ thu lợi nhuận bằng một nửa so với năm ngoái

Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), trong 2 tháng đầu năm 2025, Việt Nam xuất khẩu khoảng 1,1 triệu tấn gạo, doanh thu 613 triệu USD, tăng 5,9% về khối lượng nhưng lại giảm 13,6% doanh thu so với cùng kỳ năm 2024. Giá gạo xuất khẩu bình quân của 2 tháng qua chỉ đạt 553 USD/tấn, riêng cuối tháng 2/2025, giá gạo 5% tấm của Việt Nam dưới 400 USD/tấn, thấp nhất trong các nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới như Ấn Độ, Thái Lan và thấp hơn nhiều so với mức hơn 660 USD/tấn vào cuối năm 2023.

Theo VFA, xuất khẩu gạo của Việt Nam gần đây gặp khó khăn là do Ấn Độ - nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới - đã nới lỏng lệnh hạn chế xuất khẩu gạo, làm tăng nguồn cung trên thị trường gạo quốc tế. Trong khi đó, các nước nhập khẩu nhiều gạo như Philippines và Indonesia lại chưa vội mua vào mà chờ giá giảm thêm bởi lúc này đang là cao điểm thu hoạch lúa.

Ông Đỗ Hà Nam - Phó chủ tịch VFA, Tổng giám đốc Tập đoàn Intimex - trăn trở: “Giá lúa năm ngoái khoảng 8.000-8.500 đồng/kg, nay giảm còn 6.000-6.500 đồng/kg, lại đang cao điểm thu hoạch nên rất đáng lo. Nếu không có giải pháp sớm thì nông dân chịu thiệt. Phần lớn nông dân gặp khó khăn về vốn, nên các ngân hàng cần có giải pháp hỗ trợ nông dân vay vốn để trả tiền đầu tư phân, thuốc, tái sản xuất cho vụ sau, đồng thời hỗ trợ vốn cho doanh nghiệp dự trữ lúa, gia tăng khả năng xuất khẩu gạo”.

Theo ông, các bộ phụ trách nông nghiệp và thương mại cần xem xét chính sách tạm trữ lúa gạo trong điều kiện giá thấp và tiêu thụ chậm, sớm có cuộc họp bàn giải pháp đẩy mạnh việc tiêu thụ và xuất khẩu gạo.
Ông Phùng Đức Tiến - Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường - cho rằng, để giá gạo ổn định, bên cạnh việc doanh nghiệp xuất khẩu tiếp tục hợp tác với các đối tác từ Philippines, Indonesia, Malaysia, các ngành chuyên môn cần tích cực xúc tiến thương mại, tìm thêm nhiều thị trường mới.

Huỳnh Lợi