Cả đời bền bỉ kể chuyện Bác Hồ cho thế hệ sau

Xây Không gian văn hóa Hồ Chí Minh từ nhà đến khu phố

Bước lên tầng 3 căn nhà của bà Đào Thị Châu - 72 tuổi, ở phường Bình Lợi, TPHCM - nhiều người không khỏi choáng ngợp trước không gian sách được bà gìn giữ suốt nhiều năm qua.

Hàng ngàn đầu sách được sắp xếp ngay ngắn trên các kệ lớn, từ sách lịch sử, chính trị, pháp luật, văn hóa, triết học đến truyện thiếu nhi, sách kỹ năng sống… Trong đó, bà dành riêng một kệ lớn để lưu giữ những đầu sách, tư liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh như một Không gian văn hóa Hồ Chí Minh thu nhỏ.

Bà Nguyễn Thị Nguyệt miệt mài lưu giữ hàng ngàn hình ảnh, tư liệu quý về Bác Hồ

Sinh ra trong gia đình giàu truyền thống cách mạng, tuổi thơ của bà Châu gắn với nhiều mất mát và biến động. Bà kể, năm 1968, nhiều người thân trong gia đình bà bị bắt, có người bị đày ra Côn Đảo, có người bị giam ở khám Chí Hòa. Mới 17 tuổi, bà đã tham gia hoạt động cách mạng, xây dựng cơ sở cho phong trào học sinh, sinh viên ở vùng ven Sài Gòn và tham gia công tác chuẩn bị giành chính quyền. Đảng và Bác Hồ luôn là ngọn đèn soi sáng, tiếp thêm niềm tin để bà và đồng đội vững bước trên con đường đấu tranh giành độc lập, tự do cho dân tộc.

Sau ngày đất nước thống nhất, bà tiếp tục đi học, sau đó công tác trong lĩnh vực phụ nữ, dân số tại địa phương. Chồng bà là thầy giáo, các con cũng theo nghề giáo nên gia đình luôn xem sách là tài sản quý giá nhất. Hiện trong nhà bà có khoảng 7 kệ sách với hơn 1.000 đầu sách về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Không chỉ sưu tầm để đọc, bà còn mở không gian sách tại nhà để hội viên phụ nữ, con cháu và người dân đến tìm hiểu, trao đổi. Những đầu sách quý về Bác Hồ, lịch sử, pháp luật hay triết học cũng được bà giới thiệu, trao tặng cho trường học, khu phố và các đơn vị cần tư liệu nghiên cứu.

Không chỉ xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh tại nhà, bà Châu còn cùng người dân khu phố 60 xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh rộng khoảng 30m² tại công viên hẻm 162 Bình Lợi. Công trình có tổng kinh phí hơn 250 triệu đồng, riêng bà đóng góp hơn 1/3 chi phí. Không gian được thiết kế khang trang với tượng Bác Hồ, cờ đỏ sao vàng, tủ sách, bàn ghế phục vụ sinh hoạt cộng đồng. Bà đã trao tặng cho điểm này hàng trăm đầu sách về Bác, sách lịch sử, văn hóa, kỹ năng sống để người dân và học sinh đến đọc.

Bà nói: “Bác từng dạy rằng, mỗi việc tốt dù nhỏ cũng góp phần làm cho xã hội tốt đẹp hơn. Tôi chỉ mong còn sức khỏe để tiếp tục làm những việc có ích cho cộng đồng và giúp thế hệ hôm nay hiểu hơn về những bài học mà Bác đã dạy”.

40 năm sưu tầm tư liệu về Bác Hồ

Đến thăm căn nhà nhỏ của bà Nguyễn Thị Nguyệt - 88 tuổi, ở phường Cầu Ông Lãnh, TPHCM - chúng tôi bắt gặp bà đang cặm cụi lau chùi từng cuốn sách, từng tấm ảnh cũ. Thấy khách đến, bà hồ hởi mang ra hàng chục cuốn album lưu giữ hình ảnh, tư liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng những dòng ghi chú tỉ mỉ theo từng giai đoạn lịch sử. Với bà, đó không chỉ là những kỷ vật quý giá mà còn là phần ký ức thiêng liêng mà bà dành cả đời gìn giữ về Bác Hồ kính yêu.

Sinh ra trong gia đình giàu truyền thống cách mạng, năm 12 tuổi, bà đã tham gia hoạt động cách mạng với những công việc như rải truyền đơn, đưa thư liên lạc, tiếp tế lương thực cho bộ đội. Năm 1955, bà cùng nhiều thanh niên miền Nam tập kết ra Bắc, học tại Trường Học sinh miền Nam ở TP Hải Phòng. Chính trong quãng thời gian đó, bà có cơ duyên 2 lần được gặp Bác Hồ.

Bà Đào Thị Châu (thứ hai từ phải sang) góp sức xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh tại khu phố để phụ nữ có thêm nơi sinh hoạt, đọc sách và học tập

Lần đầu tiên bà gặp Bác là vào năm 1955, khi Người đến thăm đại tá Hồ Thị Bi đang điều trị tại Bệnh viện 303 (nay là Bệnh viện Hữu nghị Việt - Xô). Khi ấy, bà Nguyệt vào viện chăm sóc người thân bị bệnh. Nghe tin Bác đến, cả bệnh viện rộn ràng hẳn lên, ai cũng chỉnh tề quần áo, háo hức chờ đón. Cô bé Nguyệt lúc ấy cứ chạy khắp nơi báo tin: “Bác đến thăm bà Bi rồi”.

Dù chỉ được đứng nhìn từ xa, hình ảnh Bác Hồ trong bộ áo nâu giản dị, dáng người gầy gò, đôi mắt sáng, bước đi chậm rãi đã in sâu trong tâm trí bà. “Lúc đó, tôi chỉ kịp nhìn Bác thoáng qua thôi, vậy mà hình ảnh ấy cứ ở mãi trong tim tôi đến tận bây giờ” - bà xúc động.

4 năm sau, vào năm 1959, một lần nữa, bà được gặp Bác khi Người đến thăm Trường Học sinh miền Nam tại TP Hải Phòng. Hôm ấy, bà là đội viên thanh niên cờ đỏ được phân công đứng mở cửa đón đoàn. Không ai báo trước Bác Hồ sẽ đến. “Khi thấy Bác bước xuống xe, tôi xúc động đến run người, chạy vội đến ôm chầm lấy Bác. Tôi nghĩ nếu lúc đó không chạy tới ôm Bác thì chắc cả đời sẽ không còn cơ hội nào nữa” - bà kể.

Ngoài 2 lần được gặp Bác, bà Nguyệt còn tham gia lao động công ích xây dựng Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tại công trường, bà được phân công rửa những viên đá nhỏ dùng để trộn bê tông. Sang năm thứ hai, bà tiếp tục tham gia với nhiệm vụ đánh bóng những viên gạch dùng để xây dựng gian đầu tiên của lăng. “Những người được tham gia xây dựng Lăng Bác khi ấy đều cảm thấy vô cùng tự hào. Đó là những tháng ngày thiêng liêng mà cả đời này tôi không quên được” - bà xúc động nói.

Sau khi trở về miền Nam, hình ảnh và những ký ức về Bác vẫn luôn in đậm trong tâm trí bà. Chính tình cảm thiêng liêng ấy đã thôi thúc bà âm thầm sưu tầm hình ảnh, tư liệu về Người. Cơ duyên bắt đầu hành trình ấy lại đến từ một câu nói hồn nhiên của trẻ nhỏ. Một lần dẫn con của một vị đại tá ra chơi ở Tượng đài Bác Hồ trước trụ sở UBND TPHCM, đứa bé vui vẻ khoe: “Bà ơi, con là cháu ngoan Bác Hồ”, rồi chỉ tay về phía tượng Bác. Khoảnh khắc ấy khiến bà nghĩ rằng nhiều đứa trẻ nghĩ Bác Hồ chỉ là một pho tượng, không có thật.

Từ suy nghĩ ấy, bà bắt đầu đạp xe rong ruổi qua hơn 32 nhà sách ở TPHCM để tìm mua tài liệu về Bác. Mỗi khi đọc được bài viết hay hoặc thấy bức ảnh có ý nghĩa, bà chụp lại rồi mang đi in, ép nhựa, phân theo từng giai đoạn như Bác thời niên thiếu, Bác ra đi tìm đường cứu nước, Bác với thiếu nhi, phụ nữ, bộ đội… rồi bỏ vào những cuốn album riêng. Suốt hơn 40 năm bền bỉ, bà đã sưu tầm hơn 500 đầu sách và gần 4.000 hình ảnh, tư liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ngoài ra, bà cũng trao tặng 1.800 tấm ảnh tư liệu cho Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Trước đây, bà được cử sang Liên Xô học chuyên sâu về bóng chuyền, sau đó trở thành huấn luyện viên đội tuyển bóng chuyền quốc gia rồi công tác tại Tổng cục Thể dục Thể thao. Năm 1991, bà giữ chức Phó giám đốc cơ quan thường trực Bộ Văn hóa và Thông tin tại TPHCM cho đến khi nghỉ hưu. Rời công tác quản lý, bà tiếp tục làm Bí thư chi bộ khu phố 4, phường Cô Giang, quận 1 (nay là phường Cầu Ông Lãnh). Suốt hơn 10 năm, bà tổ chức nhiều buổi sinh hoạt chuyên đề về Bác Hồ, mang theo những hình ảnh, tư liệu quý để kể chuyện cho người dân và thế hệ trẻ.

Bà tích cực tổ chức và tham gia các hoạt động chăm lo cho người nghèo, xây nhà tình thương, xây trường học, trao tặng học bổng. Năm 2001, khu phố nơi bà làm bí thư chi bộ được UBND TPHCM công nhận là Khu phố văn hóa đầu tiên của phường. Bà nói: “Càng đọc và tìm hiểu về Bác, tôi càng thấm thía những điều Người dạy. Học Bác không phải để trở thành vĩ nhân mà để sống tốt hơn, biết yêu thương và sống có ích hơn mỗi ngày”.

Ngọc Trăm