Áp lực mùa thi: Đừng để gia đình rơi vào khủng hoảng

Mỗi lần con thi là cả nhà “có chuyện”

Mỗi khi mẹ kêu ôn bài chuẩn bị cho kỳ thi, bé P.H.G. - học lớp Hai ở TPHCM - ngồi vào bàn học với sự căng thẳng cao độ. Chỉ cần mẹ bé - chị Nguyễn Thị Ngọc - hỏi về bài toán chưa làm đúng, bé lập tức òa khóc vì không nhớ cách giải. Ban đầu, chị Ngọc kiên nhẫn hướng dẫn, nhưng càng chỉ bài, chị lại càng mất bình tĩnh vì bé liên tục giải sai.

Thạc sĩ tâm lý Trần Quang Trọng (Khoa Tâm lý lâm sàng, Bệnh viện Lê Văn Thịnh) đang tư vấn cho thanh niên gặp vấn đề tâm lý - Ảnh do bệnh viện cung cấp

Chị nói: “Vừa làm việc nhà, vừa kèm con học nên tôi khá mệt mỏi. Còn con gái cứ khóc, càng dỗ càng khóc khiến tôi cũng căng thẳng theo. Suốt buổi học, mẹ con cứ như đánh trận. Bài tập kết thúc bằng nước mắt của con và sự căng thẳng của mẹ. Có lần, chồng tôi xót con nên can ngăn rồi xung phong dạy bé. Tuy nhiên, chỉ được 2 buổi thì cha con biến giờ học thành “cuộc chiến” luôn”.

Còn em T.T.L.P. - 14 tuổi, ở TPHCM - luôn cảm thấy mệt mỏi trước các kỳ thi, bởi sự nhắc nhở không ngừng từ cha mẹ. “Mỗi lần em ngồi vào bàn học, mang đề cương ôn thi ra là mẹ lại ngồi bên cạnh nhắc nhở, rồi so sánh với người khác. Mẹ in thêm rất nhiều bài tập, buộc em phải làm hết để lấy điểm 10. Cha mẹ không hiểu em mà chỉ quan tâm đến điểm số, thể diện của mình. Em không muốn học nữa” - P. tâm sự.

Gần đây, P. cắt tóc ngắn, trở nên cáu gắt, luôn làm ngược lại ý muốn của gia đình để thu hút sự chú ý của cha mẹ. Trong lần P. tụ tập đi chơi với bạn, em bị té xe, chấn thương nặng phải cấp cứu ở một bệnh viện tại TPHCM. Khi tỉnh lại, P. chỉ khóc, không muốn gặp cha mẹ. Bác sĩ phải vừa điều trị, chăm sóc vết thương, vừa trị liệu tâm lý thì em mới dần bình tĩnh trở lại. Không chỉ vậy, chuyên gia tâm lý còn gặp và giải tỏa tâm lý cho cha mẹ của P., giúp em nói ra những suy nghĩ của mình. Từ đó, cha mẹ mới hiểu và chia sẻ với em.

Em N.T.K. - 16 tuổi, ở TPHCM - vốn học rất giỏi, luôn là niềm tự hào của cha mẹ. Gia đình rất vui vẻ cho tới khi K. xin cha mẹ luyện thi vào Trường đại học Sư phạm TPHCM để trở thành giáo viên dạy toán. Vừa nghe em nói, mẹ của em đã cản, bởi chị muốn K. trở thành bác sĩ. Cũng từ đó, K. cảm thấy không khí trong nhà trở nên ngột ngạt.

Căng thẳng kéo dài khiến thành tích học tập của K. giảm sút. Em không còn thấy hứng thú khi đi học, cũng không muốn nói chuyện với người thân. Nhiều đêm mất ngủ, em buồn tủi khóc rấm rứt: “Theo ngành y là ước mơ của mẹ em. Xưa mẹ học giỏi nhưng nhà quá nghèo nên không thể làm bác sĩ. Bây giờ, mẹ muốn em thay mẹ thực hiện ước mơ đó. Em rất thương mẹ, nhưng em không thể bỏ mơ ước của mình”.

Mỗi lần K. năn nỉ là một lần em và mẹ tranh cãi. Quá mệt mỏi, K. dần thu mình, tìm đến mạng xã hội. Tình cờ gặp một nhóm kín dành cho những người gặp bế tắc trong cuộc sống, K. bị cuốn vào những chia sẻ bi quan, rồi có ý định tự sát để mẹ phải hối hận. “Em mua thuốc trừ sâu để trong cặp, rồi ra nói chuyện với cha lần cuối. Trong lúc em nói, cha cảm nhận được nên gặng hỏi, lấy lại chai thuốc. Hôm đó, cha khóc nhiều, cũng la mẹ rất nhiều” - K. chia sẻ.

Đừng để kỳ thi là gánh nặng cho cả gia đình

Theo thạc sĩ tâm lý Trần Quang Trọng (Khoa Tâm lý lâm sàng, Bệnh viện Lê Văn Thịnh), trẻ ở lứa tuổi học sinh, đặc biệt là cấp II và cấp III thường đối mặt với nhiều biến động tâm lý, hình thành nhân cách, nhu cầu thể hiện cái tôi cao. Đây cũng là giai đoạn chịu áp lực từ các kỳ thi chuyển cấp, đại học. Không ít trường hợp gặp khó khăn trong bộc lộ cảm xúc, bởi cha mẹ định hướng nghề nghiệp trái ngược với mong muốn của mình, các em dễ cảm thấy không được tôn trọng.

Lúc này, có em chọn thu mình lại, ít chia sẻ với gia đình, thay đổi hành vi, cảm xúc, biểu hiện rõ nhất là thay đổi ngoại hình nhằm thu hút sự chú ý của cha mẹ. Một số em rơi vào trạng thái lo âu, mất ngủ, dễ cáu gắt, chán ăn, mất hứng thú với các hoạt động thường ngày. Thậm chí có cảm giác vô vọng về tương lai.

Trong khi đó, cha mẹ bận rộn với công việc, áp lực trước cuộc sống nên thường ít khi cảm nhận được sự thay đổi này, mà chỉ nghĩ con đang “nổi loạn”. Từ đó, trong gia đình xuất hiện xung đột không đáng có. “Nếu người lớn vẫn tiếp tục đặt kỳ vọng của mình lên trẻ, con sẽ dễ rơi vào trạng thái mất an toàn, không ai hiểu mình. Nguy cơ xuất hiện ý nghĩ tự làm hại bản thân, nhất là khi các em thiếu kỹ năng sống, lại đứng trước khủng hoảng tâm lý quá mạnh” - thạc sĩ Trần Quang Trọng cảnh báo.

Ông phân tích, áp lực trong mùa thi thường đến từ 2 phía: khối lượng học tập lớn và kỳ vọng cao từ gia đình. Nhiều phụ huynh vô tình tạo áp lực cho con thông qua so sánh, áp đặt hoặc đặt mục tiêu vượt quá khả năng của trẻ. Không ít học sinh phải học với cường độ cao, thiếu ngủ, ít vận động, dẫn đến suy giảm cả thể chất lẫn tinh thần. Nếu căng thẳng kéo dài, có thể gây rối loạn cảm xúc, hành vi, thậm chí dẫn đến trầm cảm.

Để hỗ trợ con, gia đình cần bắt đầu từ việc lắng nghe và tôn trọng con. Xây dựng sự gắn kết thông qua các hoạt động chung như trò chuyện, giải trí, du lịch, chơi thể thao… Bên cạnh đó, học sinh cần được hướng dẫn cách học tập khoa học, tránh nhồi nhét, biết cân bằng giữa học và giải lao, nhắc nhở trẻ ngủ đủ giấc, chế độ dinh dưỡng hợp lý giúp duy trì sức khỏe tinh thần.

Cha mẹ cũng nên hạn chế các yếu tố tiêu cực từ mạng xã hội. Đồng thời theo dõi những thay đổi bất thường ở con để can thiệp kịp thời. “Điều các em cần nhất là sự thấu hiểu, lắng nghe và đồng hành từ gia đình. Vì vậy, trong trường hợp khó nói chuyện, nắm bắt tâm tư của trẻ, phụ huynh có thể tìm đến sự hỗ trợ từ giáo viên, người thân để làm cầu nối” - ông Trần Quang Trọng nhấn mạnh.

Phạm An