Xét tuyển tích hợp: Kỳ vọng giảm ảo, tăng công bằng

Thu gọn phương thức xét tuyển sẽ giảm bớt rủi ro

Nhiều năm gần đây, không ít thí sinh và phụ huynh ví tuyển sinh đại học như “ma trận”. Mỗi trường có thể áp dụng cùng lúc 5-6 phương thức xét tuyển độc lập, từ học bạ, điểm thi tốt nghiệp THPT, kết quả các kỳ thi đánh giá năng lực đến chứng chỉ quốc tế, xét tuyển riêng theo đề án, thậm chí kết hợp phỏng vấn hoặc bài luận.

Các thí sinh tham dự kỳ thi đánh giá tư duy 2026 (TSA) của Đại học Bách khoa Hà Nội - Ảnh do nhà trường cung cấp

Việc đa dạng phương thức mở rộng cơ hội đậu đại học, song còn nhiều bất cập: thí sinh khó theo dõi, dễ đăng ký trùng lặp; các trường gặp tình trạng trúng tuyển ảo; khâu lọc thí sinh trúng tuyển phức tạp, dữ liệu tuyển sinh chồng chéo. Việc quy đổi điểm giữa các phương thức bộc lộ nhiều rủi ro, nhất là khi thiếu dữ liệu đối sánh.

Mùa tuyển sinh đại học năm 2026 đang ghi nhận sự dịch chuyển rõ rệt khi nhiều trường thu gọn số phương thức. Đại học Kinh tế TPHCM thống nhất áp dụng 2 phương thức: xét tuyển thẳng theo quy định của Bộ GD-ĐT và xét tuyển kết hợp theo một công thức chung.

Đáng chú ý, trường điều chỉnh tổ hợp xét tuyển theo hướng nhân đôi môn toán ở hầu hết ngành, riêng chương trình tiếng Anh thương mại nhân đôi môn tiếng Anh; đồng thời bổ sung các tổ hợp mới như toán - giáo dục kinh tế và pháp luật - tiếng Anh, toán - tin học - tiếng Anh.

Trường đại học Công nghiệp TPHCM cũng dự kiến sử dụng phương thức xét tuyển tổng hợp, kết hợp điểm thi tốt nghiệp THPT, điểm thi đánh giá năng lực, học bạ và các thành tích nổi bật khác. Phương thức này đánh giá thí sinh dựa trên quá trình học tập THPT, định hướng ngành học - tầm nhìn nghề nghiệp và năng lực ngoại ngữ.

Tại Trường đại học Công nghệ Kỹ thuật TPHCM, xét tuyển kết hợp được xác định là phương thức chủ đạo, dựa trên kết quả thi tốt nghiệp THPT, học bạ, kỳ thi đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia TPHCM và kết quả thi năng khiếu đối với các ngành đặc thù như kiến trúc, thiết kế.

Ở phía Bắc, các trường đại học lớn cũng đồng loạt điều chỉnh theo hướng tích hợp. Trường đại học Việt Nhật, Đại học Quốc gia Hà Nội, dự kiến sử dụng phương thức xét tuyển dựa trên phỏng vấn, bài luận và đánh giá tổng hợp, yêu cầu thí sinh đáp ứng điều kiện học lực, hạnh kiểm, năng lực ngoại ngữ và tham gia phỏng vấn trực tiếp.

Trường đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội áp dụng phương thức kết hợp giữa kết quả học tập THPT và phỏng vấn, qua đó đánh giá mức độ phù hợp của thí sinh với đặc thù đào tạo quốc tế.

Năm 2026, Đại học Kinh tế Quốc dân dự kiến duy trì 3 phương thức tuyển sinh gồm: xét tuyển thẳng theo quy định, xét tuyển kết hợp và xét tuyển dựa trên điểm thi tốt nghiệp THPT. Cách làm này cho thấy xu hướng rõ ràng: các tiêu chí từng được xét riêng lẻ nay được tích hợp trong một công thức chung, nhằm đánh giá thí sinh toàn diện hơn và hạn chế tình trạng trúng tuyển ảo.

Chuẩn bị tốt để không bị động khi xét tuyển

Theo các nhà quản lý giáo dục, xét tuyển tổng hợp là bước điều chỉnh cần thiết để tiệm cận hơn với xu hướng đánh giá năng lực trong giáo dục hiện đại.

Tiến sĩ Nguyễn Thanh Hiền - Phó trưởng phòng Tuyển sinh và Truyền thông, Trường đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội - cho rằng, việc mở rộng và tích hợp các tiêu chí xét tuyển là tất yếu trong bối cảnh cách học, cách đánh giá học sinh phổ thông đang thay đổi.

Phương thức xét tuyển tổng hợp cho phép các trường nhìn nhận thí sinh một cách toàn diện hơn, không chỉ dựa vào điểm số của 1 kỳ thi mà còn xem xét quá trình học tập, tư duy học thuật và mức độ phù hợp với ngành đào tạo.

Theo tiến sĩ Nguyễn Trung Nhân - Trưởng phòng Đào tạo, Trường đại học Công nghiệp TPHCM: “Năm 2025, có trường hợp điểm học bạ cao bất thường, vượt xa dự kiến, nhưng không thể điều chỉnh vì công thức quy đổi đã công bố. Chuyển sang xét tuyển kết hợp giúp các trường chủ động hơn trong việc phân bổ trọng số và phản ánh sát thực lực thí sinh”.

Điểm mấu chốt của xét tuyển tổng hợp là xây dựng công thức với trọng số phù hợp, tùy theo mục tiêu đào tạo của từng trường. Trường có thể tăng trọng số cho điểm thi tốt nghiệp THPT, cho học bạ hoặc kết quả thi đánh giá năng lực.

Việc sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế cũng đang được điều chỉnh theo hướng coi đây là tiêu chí kết hợp, thay vì phương thức xét tuyển độc lập. Tiến sĩ Lê Viết Khuyến - Phó chủ tịch Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam - cho rằng, cách làm này vừa ghi nhận năng lực hội nhập của thí sinh, vừa tránh việc lạm dụng chứng chỉ như con đường tắt vào đại học.

Để không bị động khi xét tuyển, tiến sĩ Lê Đình Nam - Phó trưởng ban Tuyển sinh - Hướng nghiệp, Đại học Bách khoa Hà Nội - khuyên thí sinh tập trung học tốt chương trình chính khóa, đặc biệt là các môn nền tảng như toán, ngữ văn và ngoại ngữ. Bên cạnh đó, thí sinh có thể mở rộng cơ hội bằng cách tham gia các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy - những kỳ thi phù hợp với chương trình phổ thông và được nhiều trường sử dụng.

Thạc sĩ Phạm Thái Sơn - Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông, Trường đại học Công Thương TPHCM - cho rằng, xét tuyển kết hợp thực chất không làm khó thí sinh hơn, mà đòi hỏi sự chuẩn bị đều và ổn định hơn trong suốt quá trình học.

“Với xét tuyển tổng hợp, thí sinh có học lực tốt, kết quả học tập ổn định và làm bài thi đạt mức khá trở lên ở nhiều kỳ thi khác nhau sẽ có lợi thế rõ rệt so với việc chỉ trông chờ vào 1 lần bứt phá” - ông nhấn mạnh và lưu ý, không ít thí sinh có điểm học bạ rất cao nhưng kết quả thi tốt nghiệp THPT lại không tương xứng, khiến cơ hội trúng tuyển bị thu hẹp khi các trường tăng cường xét tuyển kết hợp.

Tuyển sinh năm 2026 cho thấy nổi bật xu hướng các trường tìm kiếm thí sinh phù hợp và có năng lực thực chất. Nếu được triển khai minh bạch và hợp lý, xét tuyển tổng hợp không chỉ giúp các trường tuyển đúng người, mà còn giúp thí sinh bớt hoang mang, tập trung hơn vào năng lực và định hướng nghề nghiệp lâu dài.

Uông Ngọc - Trang Thư