Tấm vé thông hành cho người trẻ

Nhiều người trẻ đến Trung tâm Dịch vụ việc làm TPHCM làm thủ tục hưởng trợ cấp thất nghiệp

TPHCM đang bước vào giai đoạn phát triển mới với tầm vóc một siêu đô thị của khu vực, được định hướng trở thành trung tâm tài chính, trung chuyển hàng hóa lớn của Đông Nam Á cùng hệ thống kết nối đa phương thức, có hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm. Các ngành gắn với thế mạnh của TPHCM như tài chính, ngân hàng, công nghệ thông tin, logistics, vận tải, kỹ thuật sáng tạo, kinh tế số… được dự báo tăng trưởng mạnh, thu hút lượng lớn người lao động trình độ cao.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh cũng kéo theo thách thức, rõ nhất là sự phân hóa lao động. Các ngành công nghệ cao cần nhiều người lao động chất lượng cao, trong khi những công việc thâm dụng lao động, thủ công dần bị thay thế bằng máy móc, tự động hóa và AI. Nếu không có chính sách kịp thời, sẽ có một bộ phận người lao động bị gạt ra khỏi thị trường. Vì vậy, bên cạnh việc thúc đẩy ngành then chốt, cần có chính sách đồng bộ về đào tạo lại, chuyển đổi nghề và phát triển ngành mới cho người lao động.

Trong bối cảnh đó, người lao động - đặc biệt là người trẻ - phải chủ động trang bị năng lực cốt lõi, trước hết là năng lực công nghệ: sử dụng AI, tự động hóa, nền tảng số. Khi ngày càng nhiều công việc có thể được máy móc đảm nhận, việc biết dùng công nghệ để làm việc hiệu quả là yêu cầu bắt buộc. Tiếp đến là tư duy dữ liệu và kỹ năng phân tích. Việc biết đọc báo cáo, phân tích chỉ số, xử lý thông tin từ nhiều nguồn giúp người lao động làm việc chính xác thay vì dựa vào cảm tính.

Năng lực giao tiếp cũng thay đổi. Người lao động không chỉ giao tiếp giữa người với người mà còn giữa người với máy, với AI. Biết sử dụng câu lệnh rõ ràng để làm việc với công nghệ, đồng thời giao tiếp linh hoạt trong môi trường đa dạng công cụ là lợi thế lớn. Ngoại ngữ là năng lực không thể thiếu. Tiếng Anh đã trở thành yêu cầu mặc định ở nhiều nơi, không còn là “điểm cộng”. Biết thêm ngoại ngữ khác càng mở rộng cơ hội, nhất là trong lĩnh vực tài chính, du lịch, logistics, công nghệ và dịch vụ quốc tế. Năng lực tự học và sáng tạo cũng rất quan trọng. Trong thời đại thông tin bùng nổ, nếu không biết chọn lọc, người lao động dễ học lan man, thiếu chiều sâu. Việc tự học đòi hỏi kỷ luật, bền bỉ và khả năng áp dụng kiến thức vào thực tế một cách linh hoạt.

Thị trường lao động hiện nay thừa người có năng suất thấp nhưng thiếu người làm được việc, năng suất cao. Do đó, chiến lược nhân sự dài hạn phải gắn với việc cải thiện và nâng cao kỹ năng (upskill) và đào tạo lai, phát triển kỹ năng mới (reskill). Đây vừa là yêu cầu bắt buộc, vừa là thách thức lớn cho cả doanh nghiệp và người lao động.

Một xu hướng mới là trả lương theo kỹ năng thay vì chỉ dựa vào thâm niên hay chức danh. Giá trị của người lao động nằm ở mức độ đóng góp. Cách trả lương này khuyến khích người lao động học hỏi, nâng cấp bản thân liên tục. Với lao động phổ thông, lao động trẻ, kỹ năng số là giấy thông hành mới. Họ không nhất thiết biết lập trình nhưng phải biết dùng smartphone để làm việc, dùng app quản lý công việc, tương tác cơ bản với AI. Trong nhiều ngành, việc biết dùng ứng dụng để nhận đơn, báo cáo, tra cứu quy trình là yêu cầu tối thiểu. Người mù công nghệ sẽ tự bị loại khỏi thị trường.

Bên cạnh đó, tư duy học “nhỏ giọt nhưng liên tục” rất quan trọng. Không cần đợi doanh nghiệp cử đi học, mỗi người có thể tận dụng internet, mỗi ngày chỉ cần dành 15-20 phút để học 1 kỹ năng mới, một ít từ vựng chuyên ngành thì sau 1 năm, sẽ có khác biệt lớn so với người thụ động. Khi mỗi cá nhân chủ động nâng cấp bản thân, thị trường lao động sẽ là nơi mà những người chịu học, chịu làm tìm được chỗ đứng vững chắc.

Bùi Đoàn Chung - người sáng lập Cộng đồng Nghề nhân sự Việt Nam