Học sinh phải è cổ đóng đủ loại tiền 'liên kết'

Rùng mình với các khoản tiền “liên kết”

Năm học này, phụ huynh học sinh trường công lập rất vui mừng khi con em mình được miễn học phí, nhưng niềm vui này chưa trọn vẹn bởi các khoản tiền đóng cho con học các chương trình liên kết quá cao.

Có 2 con đang học tiểu học và THCS, không phải đóng học phí nhưng mỗi tháng, chị Trần Phương (phường Hoàn Kiếm, TP Hà Nội) vẫn phải chi tiền học cho con gần 4 triệu đồng. Con gái nhỏ của chị học tiểu học phải đóng 280.000 đồng/tháng cho chương trình tiếng Anh liên kết, 150.000 đồng/tháng cho chương trình STEM Robotics, đóng bù thêm 10.000 đồng/bữa ăn trưa. Con gái lớn của chị học THCS phải đóng hằng tháng các khoản tiền ăn, tiền bán trú, tiền máy điều hòa nhiệt độ, nước uống cùng 60.000 đồng tiền học kỹ năng sống, 1 triệu đồng học ngoại ngữ liên kết (tiếng Anh và tiếng Nhật). Chị nói: “So với phần học phí được miễn, tiền đóng cho các chương trình liên kết cao hơn rất nhiều”. Chị than, khi con học ngoại ngữ thứ hai, gia đình cứ tưởng đây là môn chính khóa, ai ngờ vẫn phải đóng 350.000 đồng/tháng.

Trong các khoản phải đóng tháng 12/2025 của một học sinh lớp Một ở TP Hà Nội, có đến 4 khoản thu cho các chương trình liên kết - Ảnh do phụ huynh học sinh cung cấp

Bản thân làm nghề tự do với thu nhập bấp bênh, chồng là công nhân với thu nhập thấp nên khi nghe nhà trường thông báo miễn học phí khoảng 1,2 triệu đồng/học sinh/năm, chị Nguyễn Thị Ngà (xã Thường Tín, TP Hà Nội) rất mừng. Nhưng khi xem các khoản tiền phải đóng cho các chương trình học liên kết, chị choáng váng. Chị có 2 con đang học THCS. Theo bảng thu do nhà trường gửi, mỗi học sinh phải đóng 450.000 đồng/năm tiền luyện thi tiếng Anh EDUSO, 80.000 đồng/tháng tiền giáo dục STEM, tổng cộng 720.000 đồng/năm, 320.000 đồng/năm tiền kỹ năng sống kết hợp giáo dục tài chính.

Ngoài ra, con chị phải đóng tiền học môn giáo dục trí tuệ nhân tạo (AI) học kỳ I là 80.000 đồng, tiền học chương trình tiếng Anh liên kết có yếu tố nước ngoài 20.000 đồng/tiết, mỗi tháng 8 tiết, nếu học trọn năm là khoảng 1,44 triệu đồng. Chị ngao ngán: “Tính sơ sơ, mỗi đứa phải đóng hơn 3,3 triệu đồng/năm tiền liên kết, 2 đứa là gần 7 triệu đồng, trong khi số tiền học phí được miễn cho cả hai chỉ khoảng 2,4 triệu đồng”.

Ngày 26/6/2025, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết số 217/2025/QH15, quyết nghị: từ năm học 2025-2026, miễn học phí cho trẻ em và học sinh phổ thông, người học chương trình giáo dục phổ thông trong cơ sở giáo dục công lập; hỗ trợ học phí cho đối tượng tương tự trong cơ sở giáo dục dân lập, tư thục, mức hỗ trợ do HĐND cấp tỉnh quyết định.

Phải rà soát, “thổi còi” vi phạm

Tiến sĩ Hoàng Ngọc Vinh - nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp, Bộ GD-ĐT - cho rằng, ở nhiều trường, ranh giới giữa chương trình chính khóa và các hoạt động liên kết không rõ ràng, thậm chí trộn lẫn ngay trong thời khóa biểu bắt buộc. Chương trình giáo dục phổ thông mới (năm 2018) đặt ra yêu cầu rất cao nhưng nguồn lực công lại chưa theo kịp, bao gồm từ giáo viên, kinh phí, cơ sở vật chất.

Ông phân tích: “Thay vì đầu tư để bù vào những phần năng lực công còn thiếu, nhiều trường chọn giải pháp liên kết với bên ngoài. Quá trình này thiếu minh bạch, không phân định rõ đâu là trách nhiệm của nhà trường, đâu là dịch vụ bổ trợ nên rất dễ dẫn tới dịch vụ hóa và nguy cơ trục lợi”. Theo ông, để việc học các chương trình liên kết này thực sự tự nguyện, trước hết, nhà trường phải “đóng cửa thời khóa biểu”, tức là mọi chương trình thu phí từ bên thứ ba không được chèn vào khung giờ bắt buộc, kể cả bán trú. Các chương trình liên kết phải được bố trí ngoài giờ và phải được chuẩn hóa, minh bạch hóa toàn bộ, từ tiêu chí chọn đối tác, nội dung giảng dạy, mục tiêu đào tạo đến chi phí, dòng tiền và cơ chế giám sát.

Tiến sĩ Hoàng Ngọc Vinh nhấn mạnh: “Cái gì không minh bạch thì không nên đưa vào trường công. Về lâu dài, việc thiếu giáo viên hay năng lực thực hiện chương trình phải được giải quyết bằng đầu tư công và bồi dưỡng đội ngũ, không thể bù đắp bằng cách tăng thu”. Theo ông, có thể chấp nhận các dịch vụ sau giờ học nhưng cần quản lý theo logic phúc lợi, có cơ chế hỗ trợ học sinh khó khăn. Công tác thanh tra cần được làm thường xuyên kèm biện pháp xử lý đủ mạnh, quy trách nhiệm người đứng đầu để chấm dứt tình trạng “thương mại hóa trá hình” trong trường công.

Giáo sư, tiến sĩ Phạm Tất Dong - nguyên Phó trưởng ban Khoa giáo trung ương - cho hay, các quốc gia phát triển đều miễn phí giáo dục, trong đó người học có quyền tiếp cận giáo dục phổ thông như một dịch vụ công thiết yếu. Việc Đảng, Quốc hội nước ta triển khai chính sách miễn học phí cho học sinh phổ thông là bước đi rất nhân văn. Nhưng đi kèm với chính sách này, cần có cơ chế kiểm tra, giám sát nhằm chặn đứng tình trạng “đẻ” thêm các khoản thu trong nhà trường.

Giáo sư Phạm Tất Dong cho rằng, sẽ khó xử lý tận gốc các khoản thu biến tướng nếu không chấn chỉnh từ khâu quản lý, đặc biệt là quy trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở giáo dục. Ông nhận định: “Nếu không có sự buông lỏng quản lý, thậm chí là sự khởi xướng của hiệu trưởng thì giáo viên chủ nhiệm rất khó tự ý triển khai các khoản thu hay đề ra các môn học tăng cường gây áp lực cho phụ huynh”. Do đó, cùng với yêu cầu công khai, minh bạch, cơ quan quản lý giáo dục cần sớm vào cuộc khi có dư luận về việc ép buộc phụ huynh đóng tiền dưới danh nghĩa tự nguyện. Nếu xác minh có sai phạm thì phải truy cứu trách nhiệm người đứng đầu, kèm theo hình thức xử lý đủ sức răn đe. “Lâu nay, việc xử lý chưa đủ mạnh khiến tình trạng loạn thu cứ lặp lại” - ông nói.

Học sinh Trường THCS Gia Thanh, tỉnh Phú Thọ học môn STEM qua cách làm nón lá. Bài giảng STEM này đã nhận giải thưởng của UNESCO về đổi mới sáng tạo trong dạy học toán và khoa học - Ảnh: N.T.

Huyền Anh - Minh Tuệ