Giữ 'sức trẻ' cho thành phố từ những chính sách gần dân

Nhiều gia đình chần chừ sinh con thứ hai

Con gái đầu lòng đã được 4 tuổi, vợ chồng chị L.T.H. (30 tuổi, ở TPHCM) muốn sinh thêm 1 bé nữa để con có chị có em. Nhưng nghĩ đến chi phí nuôi dạy con, áp lực công việc nên anh chị vẫn đang chần chừ. Chị H. tâm sự: “Vợ chồng tôi cũng bàn nhiều rồi, nhà nội cũng ủng hộ sinh thêm cho vui cửa vui nhà, mà thu nhập 2 vợ chồng sau khi thanh toán tiền nhà, chi phí sinh hoạt, tiền học của con… thì chỉ dư một ít. Tôi không ngại sinh thêm, nhưng sợ không lo nổi cho các con”.

Gia đình chị Trần Kim Yến (31 tuổi, TPHCM) hạnh phúc đón thêm em bé tại Bệnh viện Từ Dũ

Theo tính toán của chị, có thêm 1 em bé không chỉ gói gọn ở tiền sinh rồi xong, mà còn bỉm sữa, học tập, ăn uống… Khi có 2 con, không chuẩn bị tốt khả năng gia đình sẽ chịu nhiều áp lực. Do đó, nếu có thêm sự hỗ trợ từ chính sách an sinh xã hội, như giảm chi phí giáo dục, dịch vụ giữ trẻ hay chính sách linh hoạt cho phụ nữ sau sinh, chị sẽ “dễ thở” hơn nếu quyết định sinh thêm con.

Hiểu được sự lo lắng của các gia đình trẻ, TPHCM đã bắt đầu thay đổi cách tiếp cận, từ tuyên truyền sang hành động cụ thể. Trong năm 2025, thành phố đã có hơn 9.000 phụ nữ được nhận hỗ trợ khi sinh đủ 2 con trước 35 tuổi, cũng như tổ chức chăm sóc, thăm khám sức khỏe cho cả mẹ và bé.

Chị N.T.D. (34 tuổi, phường Thông Tây Hội) cho biết đã nhận được khoản hỗ trợ 5 triệu đồng khi sinh đủ 2 con. Chị nói lúc mang thai cũng biết thông tin này nhưng không kỳ vọng lắm. Cho đến khi đi làm khai sinh cho con, cán bộ phường hướng dẫn làm thủ tục nhận quà chị mới tin. “Thật ra, sinh thêm con cũng là mong muốn của vợ chồng tôi. Nhưng sau sinh, tôi chưa đi làm lại, cũng khá chật vật. Tiền hỗ trợ đến đúng lúc cần mua tả, sữa cho con nên tôi rất mừng” - chị kể.

Tương tự, khoản hỗ trợ khi sinh con thứ hai đến vào đúng thời điểm gia đình đang cần trang trải, làm cho chị T.T.A. (33 tuổi) không khỏi xúc động. Mấy tháng nay chị nghỉ sinh, công việc của chồng lại không ổn định, anh vừa chạy xe ôm công nghệ vừa nhận chăm sóc cây cảnh thêm nhưng thu nhập bấp bênh. Chị A. tâm sự: “Con trai đầu của tôi mới bị bệnh phải đi bệnh viện, đang lo lắng vay mượn hàng xóm thì được phường thông báo có khoản hỗ trợ. Lúc nhận được tiền, chồng chở con đi khám ngay, phần còn lại để dành mua sữa cho bé nhỏ”.

Theo Chi cục Dân số TPHCM, hơn 9.000 chị em phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi đã được hỗ trợ. Cụ thể, đã có 7.650 trường hợp nhận mức hỗ trợ 3 triệu đồng theo Nghị quyết 40 và 1.310 trường hợp nhận 5 triệu đồng theo Nghị quyết 32. Thành phố cũng đang thực hiện các chương trình chăm sóc sức khỏe sinh sản, tầm soát trước sinh, sơ sinh. Đặc biệt sẽ đưa dịch vụ y tế đến tận phường, xã… như những “điểm tựa” để các gia đình trẻ bớt phần lo lắng khi nghĩ đến chuyện sinh con. Chính sách này được kỳ vọng sẽ góp phần thay đổi tâm lý ngại sinh, chậm sinh vốn đang phổ biến ở các đô thị lớn.

Để sinh con không trở thành một quyết định khó

Cũng theo Chi cục Dân số TPHCM, tổng tỉ suất sinh của thành phố đạt 1,51 con mỗi phụ nữ, tăng nhẹ so với mức 1,43 của năm trước, nhưng vẫn thuộc nhóm thấp nhất cả nước. Mặt khác, dù tuổi thọ trung bình của người dân TPHCM đạt 76,7 tuổi, cao hơn mức trung bình quốc gia, nhưng số người cao tuổi nhiều nhất cả nước là 1.572.988 người, chiếm 11,4% trên tổng dân số khiến thành phố bước vào giai đoạn già hóa dân số.

Điều đáng chú ý là TPHCM vẫn đang trong thời kỳ cơ cấu dân số vàng, với hơn 70% dân số trong độ tuổi lao động. Tuy nhiên, lợi thế này đang dần bị thu hẹp khi mức sinh thấp kéo dài. Với quy mô dân số hơn 14 triệu người sau sáp nhập, TPHCM đang đứng trước yêu cầu phải điều chỉnh chiến lược dân số một cách linh hoạt và bền vững. Mức sinh thấp, già hóa nhanh và áp lực nâng cao chất lượng dân số là 3 thách thức lớn đan xen, đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.

Thạc sĩ Phạm Chánh Trung - Chi cục trưởng Chi cục Dân số TPHCM - cho biết: “Chỉ số già hóa dân số của thành phố đã đạt 60,93, nghĩa là cứ 100 trẻ em dưới 15 tuổi thì có gần 61 người cao tuổi. Điều này cho thấy tốc độ già hóa đang diễn ra nhanh hơn dự báo, kéo theo nhiều hệ lụy về kinh tế, xã hội trong tương lai”.

Theo ông Phạm Chánh Trung, một trong những bước đi quan trọng là việc Quốc hội thông qua Luật Dân số năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Luật này đánh dấu sự chuyển dịch từ tư duy kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển toàn diện hơn. Trong đó, mỗi cặp vợ chồng có quyền chủ động quyết định thời gian sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh, dựa trên điều kiện sức khỏe, kinh tế và khả năng nuôi dạy con cái. “TPHCM kêu gọi người dân đồng hành với chính sách này, hướng đến việc sinh đủ 2 con không chỉ vì lợi ích gia đình mà còn vì sự cân bằng dân số chung của thành phố” - ông nói.

Chi cục trưởng Chi cục Dân số TPHCM cho biết thêm: “Khuyến sinh không chỉ ở các chính sách hỗ trợ tài chính, ngành y tế thành phố đã phối hợp cùng các ban ngành, đoàn thể tổ chức chiến dịch truyền thông lồng ghép với cung cấp dịch vụ nâng cao chất lượng dân số diễn ra tại 168 phường, xã, thị trấn từ ngày 15/4 đến ngày 30/5. Các hoạt động của chiến dịch giúp cho người dân được tiếp cận các dịch vụ nâng cao chất lượng dân số có chất lượng, an toàn và hiệu quả”.

Đáng chú ý, nhóm lao động nhập cư hiện nay chiếm tỉ lệ lớn trong dân số thành phố cũng được đưa vào trọng tâm chính sách. Theo đó, tất cả người dân, không phân biệt thường trú hay tạm trú, đều được tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Điển hình, trong đợt khám sức khỏe miễn phí toàn dân của TPHCM, các chương trình khám, tầm soát và điều trị miễn phí bệnh phụ khoa cho nữ công nhân tại khu công nghiệp, khu chế xuất đang được triển khai, góp phần bảo vệ sức khỏe sinh sản cho lực lượng lao động.

Phạm An