Cần đổi mới giáo dục lý luận chính trị bậc đại học

Tại tọa đàm, các đại biểu thảo luận và đề xuất các giải pháp đồng bộ, đột phá trong đổi mới chương trình, giáo trình cũng như phương pháp giảng dạy lý luận chính trị tại các trường đại học, cao đẳng.

Chưa khuyến khích người học

Tiến sĩ Chung Thị Vân Anh - Trưởng bộ môn lý luận chính trị, Trường đại học Bà Rịa - Vũng Tàu - đánh giá, các chương trình lý luận chính trị hiện hành còn mang tính hàn lâm và chậm cập nhật. Dù đã tinh giản, một số học phần vẫn nặng tính lịch sử, thiếu cá biệt hóa theo đối tượng và chưa được hiện đại hóa theo yêu cầu của thời kỳ mới.

Sự chậm trễ trong việc cập nhật thành tựu mới của khoa học xã hội, đặc biệt là kinh tế chính trị học và chủ nghĩa xã hội khoa học trong bối cảnh toàn cầu hóa đã tạo khoảng cách đáng kể giữa giảng dạy và thực tiễn.

Sinh viên Đại học Kinh tế TPHCM tìm hiểu về Bác Hồ tại Không gian văn hóa Hồ Chí Minh ngay trong khuôn viên trường - Nguồn ảnh: website nhà trường

Về phương pháp, cách giảng dạy hiện nay vẫn thiên về truyền đạt kiến thức thuần túy, thiếu kích thích tư duy phản biện và vận dụng sáng tạo. Sự phối hợp giữa lý luận chính trị và các môn chuyên ngành còn hạn chế, làm giảm sức hấp dẫn và tính ứng dụng. Từ đó khiến động lực học tập của sinh viên suy giảm, kéo dài tình trạng học tập thụ động.

Tương tự, tiến sĩ Phạm Phúc Vĩnh - giảng viên Trường đại học Sài Gòn - nêu thực trạng: môn tư tưởng Hồ Chí Minh tại các trường hiện đều có đánh giá quá trình, nhưng bài thi cuối kỳ chủ yếu vẫn là tự luận, trắc nghiệm khách quan hoặc kết hợp cả hai. Hình thức kiểm tra này chưa đánh giá đầy đủ năng lực của người học, không khuyến khích hình thành động cơ học tập tích cực, cũng không cung cấp đủ thông tin phản hồi để giảng viên điều chỉnh phương pháp giảng dạy.

Tiến sĩ Ngô Tuấn Phương (Khoa Khoa học cơ bản, Trường đại học Luật TPHCM) cũng chỉ ra thực tế, khi kiểm tra, nhiều trường vẫn chủ yếu sử dụng các động từ như: trình bày, nêu, phân tích… Điều này cho thấy cách tiếp cận dựa trên nội dung hơn là năng lực. Nhiều đơn vị chưa xây dựng được bộ tiêu chí và ma trận đánh giá theo năng lực. Giảng viên vẫn chấm điểm theo kinh nghiệm và cảm nhận chủ quan, ít sử dụng công cụ đánh giá.

Các trường vẫn dựa chủ yếu vào bài thi cuối kỳ với trọng số cao, thiếu các bài tập tình huống, dự án, luận phản biện… Điều này khiến sinh viên “học tủ” hơn là phân tích và tranh luận các vấn đề thực tiễn. Một số trường đã triển khai ngân hàng câu hỏi trực tuyến và phần mềm thi tập trung nhưng chủ yếu phục vụ thi trắc nghiệm khách quan. Các công cụ số hỗ trợ đánh giá quá trình, dự án hay sản phẩm số trên LMS vẫn chưa được khai thác đúng mức.

Ông nhấn mạnh: “Áp lực giảng dạy lớn và sĩ số lớp đông khiến giảng viên khó đầu tư cho các hình thức đánh giá đa dạng, mang tính cá biệt hóa”.

Cần đa dạng hình thức đánh giá

Từ thực tế trên, các đại biểu đề xuất nhiều giải pháp đổi mới phương pháp giảng dạy và cải cách kiểm tra, đánh giá. Tiến sĩ Ngô Tuấn Phương cho rằng, trước hết cần xây dựng khung năng lực lý luận chính trị cho sinh viên và ma trận kiểm tra, đánh giá tương ứng.

Khung năng lực bao gồm 3 nhóm: nhận thức lý luận (hiểu biết hệ thống về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối Đảng); tư duy lý luận và phản biện (phân tích, đánh giá hiện tượng chính trị - xã hội, phản bác quan điểm sai trái); vận dụng và hành động (áp dụng lý luận chính trị vào nghề nghiệp, đời sống, thể hiện trách nhiệm công dân).

Ma trận phải chỉ rõ mối liên hệ giữa chuẩn đầu ra, năng lực thành tố, hoạt động học tập chủ đạo và công cụ đánh giá, giúp phân bổ điểm quá trình và điểm cuối kỳ hợp lý.

Đồng thời, cần đa dạng hóa hình thức đánh giá: bài luận, dự án nhóm, thuyết trình, sản phẩm số… Ông nói thêm: “Kiểm tra, đánh giá chỉ đạt hiệu quả khi giảng viên được bồi dưỡng chuyên sâu và có cơ chế kiểm định chất lượng đồng bộ, bao gồm tỉ lệ điểm quá trình và cuối kỳ rõ ràng, hình thức đa dạng gắn với chuẩn đầu ra. Thiếu cơ chế này, kiểm tra đánh giá dễ nặng hình thức dù giảng viên nỗ lực đổi mới”.

Đồng quan điểm, tiến sĩ Chung Thị Vân Anh đề xuất các trường xây dựng chuẩn đầu ra theo hướng năng lực. Thay vì yêu cầu sinh viên nhớ định nghĩa, phải yêu cầu khả năng phân tích, đánh giá chính sách kinh tế dựa trên nguyên lý. Đồng thời, phải đổi mới phương pháp sư phạm theo hướng liên ngành, yêu cầu sinh viên tự học, tự nghiên cứu. Giảng viên cần được bồi dưỡng sâu về phương pháp nghiên cứu khoa học chính trị hiện đại và sư phạm số để trở thành người dẫn dắt về mặt phương pháp cho sinh viên…

Ở góc độ sư phạm, ông Phạm Minh Thắng - Trưởng khoa Giáo dục chính trị, Trường đại học Sư phạm TPHCM - cho rằng, giảng viên cần gắn lý luận với thực tiễn phù hợp từng chuyên ngành học, giúp người học vận dụng vào đời sống và nghề nghiệp. Thầy cô có thể khai thác các công cụ AI để gợi hứng thú cho người học.

Ông lấy ví dụ: “Khi dạy về đoàn kết quốc tế, giảng viên có thể tạo video về chuyến ngoại giao của Bác Hồ khi thăm Ấn Độ. Qua đó, sinh viên hiểu rõ thông điệp bài học, phát triển về nhận thức, kỹ năng và thái độ chính trị - xã hội”.

Giáo sư, tiến sĩ Lê Văn Lợi - Chủ tịch Viện hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam - khẳng định, trong bối cảnh thế giới biến động nhanh và phức tạp, cùng tác động sâu rộng của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, yêu cầu đổi mới giáo dục lý luận chính trị càng trở nên cấp thiết. Để khoa học lý luận chính trị có khả năng dẫn dắt sự phát triển, chúng ta phải đổi mới toàn diện hoạt động khoa học lý luận chính trị, đặc biệt ở bậc đại học, nơi đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và đội ngũ trí thức trẻ có bản lĩnh, năng lực cùng khát vọng cống hiến.

Trang Thư