TPHCM đang đối mặt với 'bài toán kép' của công tác dân số

Mức sinh xuống thấp

Sáng 17/4, tại hội trường UBND phường Thủ Dầu Một, Sở Y tế TPHCM tổ chức lễ phát động Chiến dịch truyền thông lồng ghép cung cấp dịch vụ nâng cao chất lượng dân số tại vùng có mức sinh thấp năm 2026. Sự kiện nhằm kêu gọi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và người dân chủ động tham gia giải quyết các vấn đề dân số của thành phố trong tương lai.

Phát biểu tại lễ phát động, Phó giám đốc Sở Y tế TPHCM Huỳnh Minh Chín cho biết, trong thời gian qua, công tác dân số của TPHCM đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, góp phần tích cực vào phát triển kinh tế - xã hội của thành phố. Các chỉ tiêu về quy mô dân số cơ bản được kiểm soát tốt, với tỉ lệ phát triển dân số tự nhiên đến cuối năm 2025 đạt 10,3%, quy mô dân số đạt gần 13,8 triệu người.

Phó giám đốc Sở Y tế TPHCM Huỳnh Minh Chín phát biểu tại lễ phát động

Đặc biệt, chất lượng dân số ngay từ giai đoạn đầu đời tiếp tục được nâng cao. Tỉ lệ bà mẹ mang thai được sàng lọc trước sinh đạt hơn 82%, trong khi tỉ lệ trẻ sơ sinh được sàng lọc đạt trên 85%.

Thành phố cũng duy trì hiệu quả việc kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh, với tỉ số giới tính ổn định ở mức 106–107 bé trai/100 bé gái. Bên cạnh đó, công tác chăm sóc sức khỏe người cao tuổi ngày càng được chú trọng, góp phần nâng tuổi thọ trung bình của người dân thành phố lên 76,7 tuổi, cao hơn mức bình quân chung của cả nước.

Tuy nhiên, bước sang năm 2026, công tác dân số của thành phố đang đứng trước những thách thức mới, trong đó nổi bật là tình trạng mức sinh xuống thấp. Năm 2025, tổng tỉ suất sinh của TPHCM chỉ đạt 1,51 con/phụ nữ. Đây là thách thức trực tiếp đối với nguồn nhân lực trong tương lai, đồng thời làm gia tăng tốc độ già hóa dân số và ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của thành phố.

16 phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi của phường Thủ Dầu Một được trao hỗ trợ chính sách

Thạc sĩ Phạm Chánh Trung - Chi cục trưởng Chi cục dân số - cho biết, mức sinh thấp kéo dài sẽ tác động mạnh đến cơ cấu dân số thành phố. Bên cạnh đó, bài toán nâng cao chất lượng dân số cũng đặt ra yêu cầu của thành phố cần nỗ lực hơn nữa trong công tác tuyên truyền, vận động và hỗ trợ các cặp vợ chồng chủ động thực hiện tham gia gói dịch vụ khám sức khỏe trước khi kết hôn, cũng như tham gia tầm soát, chẩn đoán, điều trị các bệnh, tật trước sinh và sơ sinh, tiếp tục hoàn thiện hệ thống chăm sóc người cao tuổi.

Nỗ lực giải quyết tình trạng mức sinh thấp

Chính vì thế, ngành y tế TPHCM đã phối hợp cùng các ban ngành, đoàn thể tổ chức Chiến dịch Truyền thông lồng ghép với cung cấp dịch vụ nâng cao chất lượng dân số tại vùng có mức sinh thấp trên địa bàn TPHCM 2026. Chiến dịch được triển khai thực hiện tại 168 phường, xã, thị trấn trên địa bàn thành phố từ ngày 15/4 đến ngày 30/5.

Các đại diện ký kết liên tịch phối hợp triển khai thực hiện công tác dân số tại TPHCM 2026

“Ngành y tế kêu gọi các ban ngành, đoàn thể, các tổ chức chính trị - xã hội ở các cấp, cùng toàn thể người dân tích cực hưởng ứng và tham gia các hoạt động của chiến dịch, nhằm góp phần giải quyết các vấn đề dân số cấp thiết của thành phố.

Ngành y tế cũng kêu gọi người dân cùng chung tay, đồng tình ủng hộ thực hiện đúng quan điểm từ Luật Dân số. Đó là mỗi cặp vợ chồng được quyền “quyết định về thời gian sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh phù hợp với lứa tuổi, tình trạng sức khỏe, điều kiện học tập, lao động, thu nhập và nuôi dạy con của mỗi cá nhân, cặp vợ chồng trên cơ sở bình đẳng”.

Việc sinh từ hai con trở lên sẽ góp phần cải thiện mức sinh của thành phố, kéo dài được thời kỳ cơ cấu dân số vàng, làm chậm lại quá trình già hóa dân số” - ông Phạm Chánh Trung nói.

Để đạt được những mục tiêu về dân số, thành phố sẽ tập trung vào 4 nội dung chính: Thứ nhất, nâng cao nhận thức về những hệ lụy của vấn đề mức sinh thấp kéo dài với việc tập trung chuyển tải thông điệp “Nỗ lực giải quyết tình trạng mức sinh thấp vì một TPHCM phát triển bền vững”.

Đẩy mạnh tuyên truyền, vận động thay đổi hành vi, tổ chức các sự kiện truyền thông, tuyên truyền thực hiện các mục tiêu về tăng mức sinh của Thành phố. Tăng cường phối hợp liên ngành, phát huy mạnh mẽ vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các Đoàn thể chính trị - xã hội, xã hội - nghề nghiệp và của cả cộng đồng trong việc chung tay giải quyết tình trạng mức sinh thấp.

Các hoạt động tuyên truyền diễn ra sôi nổi tại lễ phát động

Hai là, nâng cao nhận thức của nam, nữ thanh niên ở độ tuổi kết hôn và gia đình về tầm quan trọng, ý nghĩa của việc khám sức khỏe trước khi kết hôn. Tăng cường năng lực mạng lưới cung cấp dịch vụ có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên vùng ngoại thành, ven biển, các khu vực đông dân nhập cư, các khu chế xuất và công nghiệp. Với việc xác định ý nghĩa, lợi ích của việc tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn sẽ góp phần chuẩn bị tâm, sinh lý để xây dựng một gia đình hạnh phúc cả về thể chất lẫn tinh thần, góp phần nâng cao chất lượng dân số.

Ba là, nâng cao nhận thức về lợi ích của việc thực hiện tầm soát, chẩn đoán, điều trị các bệnh, tật trước sinh và sơ sinh. Tiếp tục triển khai thực hiện chương trình cung cấp dịch vụ tầm soát, chẩn đoán, can thiệp, điều trị sớm bệnh tật trước sinh, sơ sinh cho mọi phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh, mở rộng thêm một số mặt bệnh đưa vào chương trình. Tổ chức quản lý những trường hợp được phát hiện tật, bệnh bẩm sinh để tư vấn, vận động và hỗ trợ theo dõi, điều trị thích hợp tại cơ sở y tế theo quy định.

Bốn là, cung cấp thông tin cho người dân về thách thức, các vấn đề gặp phải và các giải pháp khi TPHCM bước vào giai đoạn già hóa dân số. Nâng cao nhận thức, trách nhiệm của mỗi người dân, gia đình và toàn xã hội trong việc phát huy vai trò, kinh nghiệm của người cao tuổi, xây dựng môi trường thân thiện với người cao tuổi, thích ứng với già hóa dân số.

Trong suốt thời gian triển khai chiến dịch, ngành y tế sẽ tập trung triển khai nội dung khám sức khỏe, phát hiện sớm bệnh không lây nhiễm và lập hồ sơ sức khỏe dành cho người cao tuổi.

Phạm An