Kỷ niệm 51 năm thành lập Báo Phụ nữ TPHCM (19/5/1975 - 19/5/2026) - Di sản của Bác quyện vào dòng chảy tương lai

Trong tháng 5/2026, nhịp độ thi công dự án chỉnh trang khu vực Bảo tàng Hồ Chí Minh - chi nhánh TPHCM tại cảng Nhà Rồng - Khánh Hội vẫn đang hối hả. Khởi công từ ngày 29/4, dự án này được kỳ vọng sẽ làm thay đổi diện mạo toàn bộ khu vực cảng này thành công viên văn hóa Bến Nhà Rồng - Khánh Hội với hệ thống quảng trường, cây xanh và các tiện ích công cộng hiện đại.

Điểm nhấn của dự án là thiết kế theo ý tưởng “dòng chảy lịch sử”, chia thành 9 chương, tái hiện cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tại đây, nhiều công trình biểu tượng sẽ hình thành, như cầu đi bộ hình mũi tàu vươn ra sông Sài Gòn, quảng trường Độc Lập hình ngôi sao, tháp Thống Nhất và không gian ngầm tái hiện những năm tháng gian khó của Bác, bao quanh là 79 đài phun nước rực rỡ tượng trưng cho 79 mùa xuân của Người.

Bến Nhà Rồng - nơi ghi dấu cuộc ra đi tìm đường cứu nước của người thanh niên Nguyễn Tất Thành hơn 1 thế kỷ trước

Theo tiến sĩ Bùi Việt Thành - giảng viên Khoa Văn hóa học, Trường đại học Khoa học xã hội và nhân văn TPHCM - việc Đảng bộ, chính quyền TPHCM ưu tiên quỹ đất được coi là “đất vàng” ven sông để phát triển không gian văn hóa công cộng là một thông điệp mạnh mẽ về tư duy phát triển đô thị. Lãnh đạo thành phố đã chọn đặt lợi ích cộng đồng và ký ức lịch sử cao hơn lợi ích thương mại ngắn hạn.

Tiến sĩ Bùi Việt Thành nhận định: “Sự thay đổi này cho thấy lãnh đạo thành phố xem quỹ đất ở khu trung tâm là tài sản văn hóa, xã hội thay vì chỉ là công cụ khai thác kinh tế. Một đô thị hiện đại nếu chỉ có bất động sản và cao ốc sẽ rất dễ đánh mất chiều sâu ký ức. Lãnh đạo thành phố đang khẳng định, mọi người dân đều có quyền được hưởng những không gian tốt nhất của đô thị”.

Ông phân tích, Bến Nhà Rồng nếu bị các dự án thương mại bao kín, ký ức lịch sử dễ bị thu hẹp trong phạm vi một điểm di tích tĩnh lặng. Nhưng khi được mở rộng thành không gian công cộng, ký ức ấy sẽ hiện diện trong từng cảnh quan, lối đi và hơi thở đời sống hằng ngày. Di sản lúc này không chỉ để tham quan mà trở thành một không gian để sống cùng ký ức. “Phát triển đô thị không chỉ là tạo ra giá trị trao đổi mà phải tạo ra giá trị sống” - ông nói.

Kiến trúc sư Nguyễn Trường Lưu - Chủ tịch Hội Kiến trúc sư TPHCM - cho rằng, việc dừng dự án nhà ở để làm công viên ven sông là quyết định đúng đắn cả về quy hoạch lẫn nhu cầu xã hội. Trong một đô thị 14 triệu dân, TPHCM đang rất cần những không gian sinh hoạt cộng đồng.

Theo ông, văn hóa đô thị TPHCM gắn liền với sông nước. Việc lấy Bảo tàng Hồ Chí Minh làm trung tâm để hình thành công viên chuyên đề dọc bờ sông sẽ phát huy tối đa lợi thế tự nhiên. Ông đề xuất, có thể tận dụng mặt nước kết nối với khu đô thị Thủ Thiêm để hình thành sân khấu nổi quy mô lớn như một khán đài tự nhiên phục vụ lễ hội và nghệ thuật - điều mà ít nơi nào có được.

Bên cạnh công viên và không gian mở, theo ông, nơi đây nên phát triển thêm các tiện ích văn hóa như nhà sách, không gian triển lãm, rạp chiếu phim, khu vui chơi, quán cà phê, dịch vụ lưu trú và bãi đậu xe ngầm nhằm tạo điểm đến đa chức năng cho người dân và du khách. Theo ông, để toàn bộ khu vực Bến Nhà Rồng phát huy hiệu quả, hạ tầng giao thông cần được đầu tư đồng bộ, đặc biệt là việc mở rộng đường Nguyễn Tất Thành vốn đang thường xuyên quá tải.

Với người dân gắn bó lâu đời như ông Nguyễn Văn Hòa (phường Xóm Chiếu), công viên văn hóa Bến Nhà Rồng - Khánh Hội là một “món quà vô giá”. Giữa những khối bê tông ngột ngạt, một công viên ven sông rộng mở là nơi để mọi tầng lớp nhân dân cùng tận hưởng sự thư thái.

Chị Lê Ngọc Diệp - giáo viên lịch sử - góp ý: “Không gian mới cần được đầu tư theo hướng gần gũi, ứng dụng số hóa để người trẻ dễ tiếp cận. Tôi mong nơi đây trở thành nơi để học sinh cảm nhận được hành trình của Bác hơn là chỉ xem những hiện vật tĩnh”.

Từ năm 2024, Bảo tàng Hồ Chí Minh - chi nhánh TPHCM đã triển khai dự án “Số hóa không gian”. Bà Lưu Thị Tuyết Trinh - Giám đốc bảo tàng này - cho biết, đã ứng dụng các công nghệ hiện đại như VR, AR, MR và scan 3D toàn bộ không gian trưng bày. Người dân có thể tham quan trực tiếp qua kính thực tế ảo hoặc trải nghiệm từ xa qua điện thoại, tương tác trực tiếp với hiện vật số. Bà cho biết thêm, hướng tới kỷ niệm 50 năm ngày thành phố Sài Gòn - Gia Định chính thức mang tên thành phố Hồ Chí Minh (1976-2026), bảo tàng đang tiếp tục đẩy mạnh việc ứng dụng thực tế ảo cho nhiều chuyên đề quan trọng.

Thanh Tâm