Không thể để doanh nghiệp chỉ trông vào dòng vốn từ ngân hàng

Phó giáo sư, tiến sĩ Nguyễn Hữu Huân - Phó chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TPHCM (VIFC) - cho biết, mục tiêu duy trì tăng trưởng 2 con số đến năm 2045 sẽ kéo theo nhu cầu vốn rất lớn trong khoảng 20 năm tới.

Phó giáo sư, tiến sĩ Nguyễn Hữu Huân - Phó chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TPHCM

Tuy nhiên, hiện hệ thống ngân hàng vẫn đang gánh phần lớn nhu cầu vốn của nền kinh tế, khiến tỉ lệ tín dụng/GDP ở mức cao. Theo ông, đây là mô hình tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu nền kinh tế quá phụ thuộc vào vốn vay ngân hàng. “Việt Nam cần đa dạng hóa các kênh dẫn vốn thay vì chỉ dựa vào tín dụng ngân hàng” - ông nhấn mạnh.

Cùng quan điểm, ông Đỗ Thiên Anh Tuấn - giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright - cho rằng, bài toán vốn cho giai đoạn 2026-2030 sẽ đặc biệt áp lực khi Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng cao trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất định. Theo tính toán của ông, nếu muốn duy trì tốc độ tăng trưởng cao, tổng vốn đầu tư cho 5 năm tới có thể lên tới gần 40 triệu tỉ đồng.

Điều đáng chú ý là cấu trúc vốn hiện nay vẫn phụ thuộc nặng vào ngân hàng. Năm 2025, dư nợ tín dụng đã tương đương khoảng 145% GDP - mức rất cao so với nhiều quốc gia trong khu vực. Trong khi đó, thị trường vốn dù phát triển nhanh nhưng khả năng huy động vốn thực chất cho sản xuất vẫn còn hạn chế.

Theo ông Tuấn, nếu không cải cách mạnh thị trường vốn, áp lực sẽ tiếp tục dồn lên hệ thống ngân hàng và có thể gây sức ép lên lãi suất, tỉ giá cũng như ổn định vĩ mô. “Khoảng cách giữa mong muốn tăng trưởng và năng lực huy động vốn hiện tại vẫn còn rất lớn” - ông nhận định.

Các doanh nghiệp, diễn giả tham dự diễn đàn

Trong bối cảnh đó, Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam được kỳ vọng sẽ trở thành “cửa ngõ” hút dòng vốn quốc tế. Theo phó giáo sư, tiến sĩ Nguyễn Hữu Huân, mô hình này sẽ vận hành theo hướng “1 trung tâm, 2 điểm đến” tại TPHCM và Đà Nẵng.

Riêng tại TPHCM, trung tâm có quy mô gần 900ha tại khu vực quận 1 và Thủ Thiêm. Một số dự án lớn như IFC Tower cao 99 tầng đang được xúc tiến nhằm thu hút các định chế tài chính quốc tế. Không chỉ đầu tư hạ tầng vật lý, VIFC còn hướng đến mô hình tài chính công nghệ mới dựa trên Blockchain và AI, cho phép xử lý giao dịch theo thời gian thực và tăng tính minh bạch.

Một trong những hướng đi được VIFC đặt nhiều kỳ vọng là tài chính hàng hải. Theo ông tiến sĩ Nguyễn Hữu Huân, hiện 80-90% giao dịch tài chính liên quan đến các cụm cảng lớn của Việt Nam đang được thực hiện tại Singapore và Hồng Kông, với quy mô ước tính hơn 1.000 tỉ USD mỗi năm. Mục tiêu của Việt Nam chỉ cần kéo khoảng 30% dòng giao dịch tài chính hàng hải hiện nay sẽ tương đương con số khoảng 300 tỉ USD mỗi năm.

Ngoài doanh nghiệp lớn, trung tâm tài chính này cũng hướng tới nhóm doanh nghiệp nhỏ và startup. Theo đó, sàn giao dịch cộng đồng (Crowdfunding) sẽ cho phép doanh nghiệp huy động tối đa 700.000 USD/năm theo Nghị định 324/2025/NĐ-CP. Đây sẽ là kênh vốn đáng chú ý bởi hơn 90% doanh nghiệp Việt Nam là doanh nghiệp vừa và nhỏ, vốn gặp nhiều khó khăn khi tiếp cận tín dụng ngân hàng.

Theo ông Nguyễn Phi Lân - Vụ trưởng Vụ Dự báo thống kê, ổn định tiền tệ tài chính (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam) - việc khơi thông dòng vốn cần đi cùng yêu cầu bảo đảm an toàn hệ thống tài chính và ổn định kinh tế vĩ mô.

Lý do, việc sử dụng vốn tín dụng sai mục đích có thể làm gia tăng nợ xấu và tạo rủi ro cho toàn hệ thống tài chính. Vì vậy, khuyến nghị doanh nghiệp cần nâng cao năng lực quản trị tài chính, minh bạch dòng tiền, đa dạng hóa nguồn vốn thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào ngân hàng.

Đại diện Ngân hàng Nhà nước cũng cho biết, thời gian tới ngành ngân hàng sẽ tiếp tục duy trì mặt bằng lãi suất hợp lý, thúc đẩy chuyển đổi số, đồng thời tập trung tín dụng cho lĩnh vực sản xuất kinh doanh và các ngành ưu tiên.

Mai Ca