Dự án 'Nuôi em' minh bạch thì đã không có sự nghi kỵ hôm nay

Nuôi em, dự án thiện nguyện từng nhận được nhiều sự ủng hộ của cộng đồng gần đây đã gây ra nhiều tranh luận, thắc mắc về tính minh bạch.

Vận hành dự án thiện nguyện: Sự nhiệt thành thôi chưa đủ

Những ngày gần đây, thông tin về Nuôi em - dự án thiện nguyện quy mô lớn rơi vào vòng tranh luận đã khiến nhiều người thất vọng. Thất vọng và lo lắng đầu tiên là nỗi lo cho các em nhỏ. Liệu việc lùm xùm tranh cãi, giải trình… có ảnh hưởng đến cuộc sống, đến từng bữa ăn của các em? Tiếp theo là nỗi buồn và lo lắng về hành trình tiếp theo của dự án đang chuyên chở tình thương và sự sẻ chia của cộng đồng dành cho trẻ em vùng cao còn nhiều khó khăn?

Tất cả lo lắng, băn khoăn không phải vì cộng đồng bớt tin vào lòng nhân ái, mà là sự băn khoăn khi những khoản đóng góp, dù chỉ vài chục nghìn hay vài trăm tỉ đồng, vẫn được vận hành trong một khuôn khổ nhiều cảm tính hơn kỷ luật.

Ở Việt Nam, không ít dự án thiện nguyện bắt đầu từ một ý tưởng đẹp và tấm lòng hào sảng của người sáng lập. Khi quy mô còn nhỏ, cách vận hành xoay quanh một cá nhân hoặc nhóm tự phát cũng chưa tạo ra nhiều rủi ro. Nhưng khi số lượng người đóng góp tăng lên hàng trăm nghìn, số tiền quyên góp mỗi năm lên đến hàng trăm tỉ đồng, thì sự tự phát, dù với thiện chí, cũng chưa bảo đảm an toàn cho người góp lẫn người làm.

Trường hợp Nuôi em là ví dụ rõ ràng. Việc hỗ trợ hơn 90.000 trẻ mỗi năm tương đương một nguồn tài chính khổng lồ và liên tục. Ở quy mô ấy, bất kỳ doanh nghiệp nào cũng cần pháp nhân, bộ phận kế toán, kiểm toán độc lập và cơ chế báo cáo minh bạch. Nhưng khi một dự án lớn vẫn vận hành như một nhóm nhỏ tự phát, mọi áp lực dồn lên vai người đứng đầu, còn người đóng góp thì liên tục băn khoăn: liệu số tiền của mình đã được sử dụng trọn vẹn và đúng mục đích?

Đen Vâu và MV Nấu ăn cho em, dự án góp sức cho chương trình Nuôi em

Những chia sẻ của tình nguyện viên cũ về sự chênh lệch giữa số liệu công bố và thực tế, hay những lỗ hổng trong khâu rà soát, càng khiến niềm tin cộng đồng thêm dao động. Và điều này không chỉ ảnh hưởng đến một dự án, mà còn ảnh hưởng đến cách công chúng nhìn nhận toàn bộ hoạt động thiện nguyện trong nước.

Minh bạch không phải rào cản

Ở nhiều quốc gia, yêu cầu minh bạch trong hoạt động thiện nguyện đã trở thành chuẩn mực phổ biến. Không phải để làm khó những người đang nỗ lực giúp đỡ cộng đồng, mà để bảo vệ chính họ trước những áp lực, sai sót hay hiểu lầm không mong muốn. Tại Mỹ, mạng lưới thiện nguyện United Way Worldwide, hoạt động tại hơn 40 quốc gia, kiểm toán hằng năm và công khai toàn bộ báo cáo tài chính theo chuẩn IRS Form 990.

Charity: water, một tổ chức nổi tiếng toàn cầu đã áp dụng mô hình minh bạch 100%: tiền của mạnh thường quân chỉ dùng cho dự án, còn chi phí vận hành do quỹ riêng tài trợ, mọi công trình đều được gắn định vị GPS và công bố công khai để bất kỳ ai cũng có thể kiểm chứng.

Phản hồi của ban quản lý dự án Nuôi em trên trang fanpage

Ở Anh, mọi quỹ từ thiện đều nằm dưới sự giám sát của Charity Commission. Các quỹ phải đăng ký pháp nhân, phải báo cáo tài chính hằng năm và phải kiểm toán nếu vượt mức ở một chỉ số được quy định trước.

Những tổ chức lớn như Hội Chữ thập đỏ hay World Vision tại Hàn Quốc, Úc, Mỹ… cũng duy trì báo cáo minh bạch thường niên và tuân thủ hệ thống kiểm toán độc lập. Những mô hình này chứng minh sự minh bạch không làm giảm đi nhiệt huyết của những tấm lòng nhân ái. Trái lại, nó giúp lòng tốt được trao đi với sự an tâm. Nó cũng giúp người đứng đầu dự án không bị đặt vào thế phải tự mình gánh trách nhiệm nặng nề - điều thường dẫn đến quá tải hoặc sai sót ngoài ý muốn.

Khi một dự án thiện nguyện phát triển vượt khỏi quy mô ban đầu, nó cần nhiều yếu tố hơn là chỉ một trái tim nhiệt thành. Nó cần năng lực quản trị, hiểu biết pháp lý và hệ thống kiểm soát đủ mạnh để bảo vệ niềm tin cộng đồng.

Tự phát có thể là điểm khởi đầu, nhưng không thể là cách vận hành lâu dài. Bởi trong mọi hoạt động thiện nguyện, tài sản quý giá nhất không chỉ là số tiền quyên góp, mà chính là niềm tin. Niềm tin ấy chỉ có thể tồn tại khi dự án đặt nền móng trên sự chuyên nghiệp, rõ ràng và minh bạch.

Minh Thuận