Mở nhiều hướng thiết thực để học sinh lựa chọn sau trung học cơ sở

Đường vào lớp Mười công lập bao giờ hết gian nan? - Bài 1: Nín thở cuộc đua vào lớp Mười trường công

Đường vào lớp Mười công lập bao giờ hết gian nan? - Bài 2: Đừng đổ lỗi cho dân số

Trước áp lực ngày càng tăng của kỳ thi lớp Mười ở nhiều tỉnh thành, các chuyên gia, nhà giáo dục cho rằng, việc tìm ra giải pháp để “hạ nhiệt” là yêu cầu cấp thiết, nhằm hướng đến mục tiêu phát triển giáo dục toàn diện, cân bằng và bền vững.

Ông Đào Ngọc Nghiêm - nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội:

Tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư phát triển trường học

Việc thiếu trường học, đặc biệt là trường THPT công lập ở các đô thị lớn như Hà Nội, trước hết phải nhìn từ góc độ quy hoạch. Trong nhiều năm qua, chúng ta đã có những chuyển biến nhất định trong chính sách đất đai và quy hoạch, trong đó có việc phân loại rõ hơn quỹ đất dành cho giáo dục. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn còn những hạn chế, nhất là ở khâu công khai, minh bạch thông tin.

Ông Đào Ngọc Nghiêm - nguyên Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội

Hiện nay, việc công bố thông tin về quỹ đất giáo dục ở một số nơi còn chậm, chưa đồng bộ. Khi thông tin chưa đầy đủ, nhà đầu tư rất khó tiếp cận các khu đất phù hợp để triển khai dự án trường học. Điều này dẫn đến thực tế là nhiều dự án dù đã có chủ trương nhưng vẫn chậm triển khai, thậm chí kéo dài nhiều năm. Công tác kiểm tra, giám sát cũng cần được nhìn nhận nghiêm túc. Có những dự án đã được phê duyệt nhưng thiếu sự đôn đốc, dẫn đến tình trạng chậm tiến độ hoặc “treo” kéo dài. Trong khi đó, nhu cầu trường lớp ở nhiều khu vực, đặc biệt là nội thành, lại rất cấp bách.

Tôi cho rằng cần tăng cường vai trò giám sát của chính quyền địa phương, nhất là trong bối cảnh phân cấp mạnh hơn hiện nay. Khi cấp cơ sở được trao quyền nhiều hơn, thì cũng cần gắn với trách nhiệm theo dõi, kiểm tra tiến độ các dự án giáo dục một cách thường xuyên. Bên cạnh đó, cần cải thiện cơ chế, chính sách để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các nhà đầu tư có năng lực tham gia phát triển trường học. Với những dự án chậm tiến độ kéo dài, cần có biện pháp xử lý, kể cả thu hồi để giao cho nhà đầu tư khác.

Không thể để đất dành cho giáo dục bị “đắp chiếu” trong khi nhiều nơi vẫn thiếu trường lớp. Nếu không tháo gỡ được những điểm nghẽn này, thì việc thiếu trường học sẽ còn kéo dài, và áp lực thi cử sẽ tiếp tục dồn lên học sinh.

Phó giáo sư, tiến sĩ Đặng Thị Thanh Huyền - nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu khoa học quản lý giáo dục, Học viện Quản lý giáo dục:

Thay đổi cách nhìn nhận để học sinh lựa chọn con đường phù hợp

Tỉ lệ khoảng 40% học sinh không có chỗ học ở trường THPT công lập tạo ra áp lực rất lớn cho cả học sinh và phụ huynh. Đây không phải là vấn đề của riêng năm nay, mà đã tồn tại trong nhiều năm. Những thay đổi về chính sách, như mở rộng địa giới hành chính ở TPHCM hay việc bỏ ràng buộc hộ khẩu, cho phép học sinh đăng ký nhiều nguyện vọng ở Hà Nội, vừa là cơ hội, nhưng cũng tạo ra những áp lực mới. Khi không còn giới hạn khu vực, học sinh có xu hướng tập trung đăng ký vào các trường được xem là “tốp”, khiến mức độ cạnh tranh ở những trường này tăng cao.

Phó giáo sư, tiến sĩ Đặng Thị Thanh Huyền - nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu khoa học quản lý giáo dục, Học viện Quản lý giáo dục

Điều này đặt ra yêu cầu cho cơ quan quản lý trong việc phân bổ chỉ tiêu hợp lý, đồng thời phải tư vấn, định hướng để học sinh lựa chọn phù hợp với năng lực. Nếu không, rất dễ xảy ra tình trạng nguyện vọng thì cao nhưng khả năng trúng tuyển lại thấp.

Một vấn đề quan trọng khác là tâm lý xã hội. Phần lớn phụ huynh vẫn mong muốn con học trường công lập, trước hết vì chi phí thấp hơn rất nhiều so với trường tư thục. Bên cạnh đó, nhiều người vẫn cho rằng học trường công sẽ có cơ hội vào đại học cao hơn, trong khi các hướng đi khác như giáo dục nghề nghiệp chưa được nhìn nhận đúng.

Vấn đề là cần thay đổi cách nhìn nhận, để mỗi học sinh có thể lựa chọn con đường phù hợp với năng lực và điều kiện của mình. Tôi cho rằng điều quan trọng nhất với phụ huynh và học sinh lúc này là có một chiến lược đúng. Lớp Mười chỉ là một chặng trong hành trình học tập, không phải là cánh cửa duy nhất quyết định tương lai. Khi có nhiều lựa chọn và được định hướng đúng, áp lực thi cử sẽ giảm đi. Ngược lại, nếu tất cả đều dồn vào 1 con đường, thì áp lực là điều khó tránh khỏi.

Ông Nguyễn Văn Ngai - nguyên Phó giám đốc Sở GD-ĐT TPHCM:

Cân nhắc điều chỉnh tiến độ triển khai 2 buổi mỗi ngày

TPHCM đang phấn đấu tăng dần số trường, lớp học 2 buổi mỗi ngày. Nhưng trong khi số lượng học sinh tăng nhanh mà trường lớp chưa kịp đáp ứng, thành phố có thể cân nhắc điều chỉnh tiến độ triển khai. Thay vì mỗi phòng học chỉ phục vụ 1 lớp học cả ngày, có thể bố trí học 1 buổi để tận dụng phòng học cho lớp khác vào buổi còn lại, từ đó tăng thêm số lớp, đồng nghĩa tăng thêm số lượng học sinh. Tất nhiên, việc này cần cân nhắc kỹ vì sẽ ảnh hưởng đến các quy định và chất lượng giáo dục.

Ông Nguyễn Văn Ngai - nguyên Phó giám đốc Sở GD-ĐT TPHCM

Về lâu dài, giải pháp căn cơ vẫn là đẩy mạnh xây dựng trường học ở những nơi còn thiếu để tăng chỗ học, đảm bảo mọi học sinh trong độ tuổi đều có cơ hội đến trường. Giải pháp này vốn đã được thực hiện từ nhiều năm nay nhưng chưa kịp đáp ứng nhu cầu. Do đó, từ thực tế triển khai có những khó khăn, vướng mắc gì, ngành giáo dục phải đề xuất để HĐND thành phố có cơ chế linh hoạt hơn, phù hợp với điều kiện từng địa phương, thay vì áp dụng cứng nhắc. Nếu dồn toàn bộ áp lực, trách nhiệm cho ngành giáo dục thì sẽ rất khó giải quyết triệt để vấn đề.

Ông Cao Thanh Bình - Trưởng ban Văn hóa - Xã hội HĐND TPHCM:

Trường nghề cần nâng cao chất lượng đào tạo, thu hút học sinh

Từ trước đến nay, Bộ GD-ĐT quy định sau khi học sinh học hết lớp Chín thì cần được định hướng phân luồng rõ ràng: một bộ phận tiếp tục học lên cao, một bộ phận chuyển sang học nghề. Hiện nay, dù không còn quy định cứng về chỉ tiêu, nhưng việc phân luồng này vẫn cần được thực hiện tốt.

Ông Cao Thanh Bình - Trưởng ban Văn hóa - Xã hội HĐND TPHCM

Điều quan trọng là phải thay đổi tư duy xã hội, không nên mặc định rằng học sinh nhất định phải vào học THPT rồi thi lên đại học thì mới thành công. Cần tăng cường tuyên truyền, định hướng để học sinh hiểu rõ các con đường sau khi hoàn thành bậc THCS. Các em có nhu cầu đi làm thì nên lựa chọn học nghề. Trong quá trình này vẫn có thể học bổ túc văn hóa để vừa có tay nghề, vừa có trình độ. Đây cũng là xu thế chung của thế giới.

Để làm được điều này, trước hết ngành giáo dục phải đánh giá lại một cách thực chất chất lượng hệ thống trường nghề trên địa bàn, cũng như khả năng đáp ứng nhu cầu học sinh. Qua đó xác định rõ các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có thể tiếp nhận bao nhiêu học sinh và có phù hợp với nguyện vọng thực tế của các em hay không. Nếu hệ thống trường nghề còn đủ khả năng để tuyển sinh thì cần đẩy mạnh truyền thông để học sinh lựa chọn, từ đó giảm áp lực cho bậc THPT.

Các trường nghề cũng cần chủ động nâng cao chất lượng đào tạo để thu hút học sinh. Bao gồm việc đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị, nâng cao chất lượng đội ngũ giảng dạy, đồng thời xây dựng các ngành nghề đào tạo phù hợp với nhu cầu xã hội. Quá trình đào tạo cần gắn với doanh nghiệp, kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, giúp học sinh có kỹ năng thực tế ngay trong quá trình học. Khi tốt nghiệp, học sinh có thể được doanh nghiệp tiếp nhận ngay, tránh tình trạng phải đào tạo lại.

Ông Đặng Văn Hải - Hiệu trưởng Trường THPT Lê Viết Thuật (phường Vinh Hưng, tỉnh Nghệ An):

Phân luồng phải thực chất

Từ thực tiễn công tác quản lý, tôi cho rằng, để giảm áp lực tuyển sinh lớp Mười, đồng thời hướng tới mục tiêu phát triển giáo dục toàn diện, cân bằng và bền vững, trước hết cần đẩy mạnh công tác phân luồng học sinh sau THCS theo hướng thực chất, hiệu quả, tránh hình thức. Theo đó, nhà trường cần phối hợp chặt chẽ với các trường THCS, chính quyền địa phương và phụ huynh để tư vấn, hướng nghiệp học sinh từ sớm. Qua đó, học sinh có thể hiểu rõ năng lực, sở thích và điều kiện của bản thân để chọn con đường phù hợp như học nghề, trung cấp… Khi được định hướng đúng, học sinh sẽ không còn tâm lý dồn toàn bộ kỳ vọng vào hệ THPT công lập.

Ông Đặng Văn Hải - Hiệu trưởng Trường THPT Lê Viết Thuật (phường Vinh Hưng, tỉnh Nghệ An)

Bên cạnh đó, việc mở rộng quy mô tuyển sinh cần được tính toán hợp lý. Dựa trên điều kiện cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên, nhà trường cần chủ động kiến nghị sở GD-ĐT xem xét tăng chỉ tiêu tuyển sinh, mở thêm lớp học hoặc điều chỉnh sĩ số phù hợp. Đặc biệt là việc tận dụng hiệu quả cơ sở vật chất sẵn có, từ các trụ sở sau sắp xếp dành cho việc mở rộng quy mô trường THPT để tăng chỉ tiêu lớp Mười.

Một giải pháp khác là đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục, phát triển hệ thống trường ngoài công lập, vừa chia sẻ gánh nặng cho trường công lập vừa đa dạng lựa chọn cho học sinh.

Uông Ngọc - Trang Thư - Phan Ngọc