Đại học mạnh góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của TPHCM trong giai đoạn mới

Vượt bẫy thu nhập trung bình bằng tri thức và đổi mới sáng tạo

Chiều 8/1, tại TPHCM đã diễn ra Hội nghị của Hội đồng Hiệu trưởng thành phố với chủ đề “Phát huy vai trò của Hội đồng Hiệu trưởng các trường đại học đối với vùng siêu đô thị TPHCM: Kết nối - Hội nhập - Đổi mới sáng tạo”.

Phát biểu tại hội nghị, ông Nguyễn Văn Được - Chủ tịch UBND TPHCM - nhấn mạnh, thành phố đang đứng trước bước ngoặt chiến lược. Các yếu tố tăng trưởng truyền thống như đất đai, vốn và lao động giá rẻ đã dần chạm giới hạn, không còn đủ tạo ra những cú bứt phá như trước.

Trong bối cảnh đó, TPHCM buộc phải chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. “Chúng ta phải vượt qua được bẫy thu nhập trung bình. Con đường phía trước đòi hỏi phải dựa chủ yếu vào tri thức, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát huy tối đa nguồn nhân lực chất lượng cao”, Chủ tịch UBND TPHCM khẳng định.

Theo ông, tri thức và đổi mới sáng tạo không chỉ là động lực kinh tế mà còn là yếu tố quyết định vị thế cạnh tranh của TPHCM trong khu vực và trên thế giới. Một thành phố muốn phát triển nhanh và bền vững không thể tách rời nền tảng giáo dục đại học và nghiên cứu khoa học.

Chủ tịch UBND TPHCM cho rằng nếu thiếu một hệ thống đại học mạnh, thành phố khó có thể nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu. Nếu không có sự tham gia chủ động của đội ngũ nhà khoa học và thiếu cơ chế hợp tác thực chất giữa chính quyền, đại học và doanh nghiệp, những định hướng lớn sẽ rất khó chuyển hóa thành hành động cụ thể hay tạo ra tăng trưởng thực tế.

Từ góc nhìn đó, Chủ tịch UBND TPHCM đề nghị đặt các trường đại học vào đúng vị trí trung tâm của tiến trình phát triển. Các trường không nên chỉ thụ động triển khai chủ trương mà phải trở thành những chủ thể dẫn dắt tri thức, trực tiếp cung cấp năng lực thực thi cho thành phố.

Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Văn Được nhấn mạnh, nếu thiếu một hệ thống đại học mạnh, thành phố khó có thể nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu - Ảnh: Nguyễn Loan

Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Văn Được đã trực tiếp “đặt hàng” hệ thống đại học tập trung vào 2 yêu cầu được xem là cấp bách.

Yêu cầu thứ nhất là đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Bởi công nghệ và máy móc phát triển đến đâu, con người vẫn là yếu tố cốt lõi. Thành phố cần những nhân sự không chỉ giỏi chuyên môn mà còn có tư duy toàn cầu, khả năng làm chủ công nghệ mới và hiểu rõ nhu cầu thực tiễn của địa phương.

Yêu cầu thứ hai là đưa khoa học công nghệ vào đời sống. Ông bày tỏ mong muốn tri thức không chỉ dừng lại trên giấy tờ hay báo cáo khoa học, mà phải đi thẳng vào sản xuất, quản trị đô thị, y tế, logistics và tài chính. Với quy mô và độ phức tạp của một siêu đô thị, TPHCM rất cần sự đồng hành của các trường đại học trong việc giải quyết những bài toán lớn đặt ra cho phát triển.

Sẵn sàng cơ chế vượt trội để khơi thông nguồn lực

Ở góc độ quản lý nhà nước về khoa học công nghệ, ông Lâm Đình Thắng - Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TPHCM - cho rằng, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo đang trở thành nền tảng cốt lõi của tăng trưởng đô thị hiện đại. Đây là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và sự phát triển bền vững của TPHCM trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị.

Theo ông Thắng, thành phố xác định mô hình hợp tác giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp là cấu phần trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo chính sách và đặt hàng nghiên cứu. Nhà trường và viện nghiên cứu đảm nhiệm đào tạo nhân lực, nghiên cứu và chuyển giao tri thức. Doanh nghiệp là chủ thể tiếp nhận, thương mại hóa và đưa công nghệ vào sản xuất, thị trường.

Thời gian qua, TPHCM đã hình thành mạng lưới hợp tác 3 bên thông qua các chương trình nghiên cứu, cơ chế đặt hàng, hoạt động chuyển giao công nghệ và ươm tạo khởi nghiệp. Tuy nhiên, theo ông Thắng, việc triển khai vẫn còn những hạn chế, từ cơ chế phối hợp chưa đồng bộ đến chính sách ưu đãi cho doanh nghiệp đầu tư R&D và khung pháp lý cho đổi mới sáng tạo cần tiếp tục hoàn thiện.

Phía các trường đại học, giáo sư Nguyễn Thị Thanh Mai - Giám đốc Đại học Quốc gia TPHCM - cho rằng giáo dục đại học cần chuyển mạnh từ vai trò đào tạo truyền thống sang vai trò dẫn dắt đổi mới sáng tạo. Với vị thế là đại học trọng điểm quốc gia và năng lực nghiên cứu hàng đầu phía Nam, Đại học Quốc gia TPHCM xác định không chỉ đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao mà còn đóng vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo của thành phố và vùng Đông Nam Bộ.

Theo định hướng đến năm 2030, Đại học Quốc gia TPHCM hướng tới xây dựng các trường đại học thành viên trở thành trung tâm khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo tầm quốc gia và quốc tế, gắn nghiên cứu, đào tạo với chuyển giao công nghệ, thương mại hóa và hình thành doanh nghiệp khoa học công nghệ.

Các đại biểu cho rằng khi cơ chế chính sách được tháo gỡ đồng bộ và mối liên kết giữa chính quyền, đại học và doanh nghiệp được vận hành hiệu quả, các trường đại học sẽ thực sự trở thành động lực quan trọng thúc đẩy đổi mới sáng tạo, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững của TPHCM trong giai đoạn mới.

Nguyễn Loan