Vàng, bạc không còn an toàn khi người mua không nhằm mục tiêu trú ẩn

Người dân đợi chờ tới lượt mua vàng tại tiệm vàng Mi Hồng - Ảnh: PNO

Những ngày cuối tháng 1 và đầu tháng 2 năm 2026, giá vàng thế giới sau khi vọt lên vùng trên 5.500 USD mỗi ounce đã nhanh chóng điều chỉnh về quanh mốc 4.800 USD. Trong nước, vàng miếng SJC từ vùng gần 190 triệu đồng mỗi lượng rơi về 169–172 triệu đồng chỉ trong vài phiên. Bạc thậm chí biến động dữ dội hơn, khi giá từng vượt 120 triệu đồng mỗi kg rồi giảm sâu hơn 30% trong thời gian rất ngắn. Đây là trạng thái biến động cao hiếm gặp, nơi thị trường liên tục kiểm tra sức chịu đựng của nhà đầu tư.

Có một thực tế là khi giá tăng nhanh, người ta xếp hàng mua vì sợ lỡ cơ hội. Ngược lại, khi giá giảm mạnh, tâm lý phòng thủ xuất hiện, nhiều người tìm cách bán ra để giữ tiền, dù biết rằng mình đang chấp nhận mức giá thấp hơn đáng kể so với thời điểm mua vào. Hiện tượng đu đỉnh rồi bán đáy trở thành một mô típ hành vi mang tính tập thể hết sức quen thuộc.

Nhiều người dường như đang nhầm lẫn giữa đầu tư và phản ứng giá. Họ bước vào thị trường vàng hay bạc với một kỳ vọng giá. Khi giá tăng, họ tin rằng mình đang đầu tư. Khi giá giảm, họ tin rằng mình đang thua lỗ. Trong khi đó, đầu tư thực chất là quá trình ra quyết định dựa trên thời gian, mục tiêu và cấu trúc danh mục, chứ không phải là phản xạ trước từng nhịp giá.

Về mặt bản chất thì vàng và bạc là tài sản không tạo ra dòng tiền. Chúng không sinh lãi, không chia cổ tức, không mở rộng sản xuất. Giá trị của chúng đến từ vai trò bảo toàn sức mua trong dài hạn và từ niềm tin của thị trường vào tính an toàn, tính thanh khoản khi các tài sản khác trở nên rủi ro. Chính vì vậy, kim loại quý thường tăng mạnh trong bối cảnh lạm phát, bất ổn tiền tệ hoặc khủng hoảng niềm tin, nhưng cũng rất dễ biến động khi dòng tiền đầu cơ rút ra.

Giai đoạn vừa qua cho thấy khi vàng và bạc tăng quá nhanh trong thời gian ngắn, phần lớn lực mua đến từ kỳ vọng kiếm lời ngắn hạn thay vì nhu cầu đầu tư tích lũy. Khi kỳ vọng ấy đảo chiều, áp lực bán xuất hiện dồn dập, khiến giá điều chỉnh mạnh. Nhà đầu tư nhỏ lẻ thường là nhóm chịu tác động lớn nhất, bởi họ tham gia thị trường ở thời điểm rủi ro đã tích tụ, trong khi dư địa an toàn không còn nhiều.

Muốn tham gia đầu tư vàng và bạc một cách hiệu quả, điều cần chuẩn bị đầu tiên là vị thế của bản thân trong cuộc chơi này. Vàng và bạc chỉ nên chiếm một tỷ trọng hợp lý trong tổng tài sản, đóng vai trò cân bằng rủi ro, chứ không phải là nơi dồn toàn bộ kỳ vọng sinh lời. Khi coi kim loại quý là “phao cứu sinh” cho mọi bất ổn, nhà đầu tư đã vô tình đặt mình vào trạng thái phụ thuộc hoàn toàn vào biến động giá.

Yếu tố tiếp theo là hiểu rõ môi trường vĩ mô. Biến động mạnh của vàng và bạc thời gian gần đây chịu ảnh hưởng rõ rệt từ kỳ vọng chính sách tiền tệ của Mỹ, diễn biến của đồng USD và hoạt động chốt lời sau giai đoạn tăng nóng. Khi lãi suất duy trì ở mức cao, chi phí cơ hội của việc nắm giữ vàng trở nên rõ ràng hơn. Khi đồng USD mạnh lên, áp lực điều chỉnh đối với kim loại quý là điều khó tránh. Những yếu tố này không quyết định giá từng ngày, nhưng lại định hình xu hướng trong trung hạn, và đó mới là khung thời gian mà nhà đầu tư cần quan tâm.

Một điểm thường bị xem nhẹ là cấu trúc thị trường trong nước. Chênh lệch mua vào và bán ra của vàng miếng và vàng nhẫn tại Việt Nam có thể lên tới vài triệu đồng mỗi lượng, đặc biệt trong giai đoạn biến động mạnh. Điều này khiến nhiều người rơi vào trạng thái thua lỗ ngay cả khi giá không giảm nhiều. Thực tế cho thấy, rủi ro của nhà đầu tư cá nhân đến đồng thời từ xu hướng giá, lẫn chi phí giao dịch và tính thanh khoản tại thời điểm cần bán.

Cuối cùng là yếu tố kỷ luật. Thị trường vàng và bạc không thưởng cho sự nôn nóng. Những người có lợi nhuận bền vững thường là những người chấp nhận mua từng phần, kiên nhẫn tích lũy khi thị trường nguội lại, và sẵn sàng đứng ngoài khi rủi ro tăng cao. Trong nhiều thời điểm, quyết định đúng đắn nhất là chờ đợi thay vì mua hoặc bán.

Những biến động đầu năm 2026 cho thấy vàng và bạc vẫn giữ vai trò quan trọng trong bức tranh tài sản, nhưng chỉ khi chúng được đặt đúng vị trí. Kim loại quý không phải là con đường tắt để làm giàu, cũng không phải là nơi bảo chứng tuyệt đối cho mọi nỗi lo. Chúng là công cụ tài chính đòi hỏi hiểu biết, kỷ luật và sự tỉnh táo. Khi người ta tiếp cận vàng và bạc bằng chiến lược, chúng trở thành lớp đệm bảo vệ tài sản. Khi người ta tiếp cận bằng cảm xúc, chúng dễ biến thành cái bẫy rất đắt giá.

Lê Hoài Việt

(Giảng viên Trường Đại học Mở TP. Hồ Chí Minh)