Cô gái khuyết tật và tình yêu tranh thêu trên lá bồ đề

Đôi tay khuyết tật và niềm say mê kim chỉ

Buổi chiều nắng gắt, nhưng xưởng thêu của chị Nguyễn Thị Hà vẫn vui nhộn tiếng nói cười từ các chị em học nghề. Ở đây, mọi người đều coi nhau như người thân trong gia đình. Là chủ nhân, chị Hà chọn nơi đây làm nơi gắn kết yêu thương để các chị em khuyết tật vượt lên những rào cản của số phận.

Chị Nguyễn Thị Hà theo đuổi đam mê tranh thêu truyền thống suốt 10 năm qua

Chị Hà kể, suốt quãng thời gian đi học, nhiều lúc chị cảm thấy buồn tủi, muốn buông xuôi, vì cánh tay phải bị teo cơ, ngón tay dị dạng, không thể điều khiển theo ý mình. Thế nhưng, những tiết học thủ công lại khơi dậy trong chị niềm say mê kim chỉ. Số phận không cho chị cánh tay phải lành lặn, nhưng bù lại chị lại thuận tay trái, cùng năng khiếu hội họa. Chị quyết định thử sức với nghề thêu tay truyền thống.

Ban đầu, khi thấy chị một tay cầm kim thêu lên khung vải, nhiều người đã ái ngại, hoài nghi “liệu con bé này gắn bó với mũi chỉ, đường kim được bao lâu?”. Nhưng chị Hà quyết tâm: “Không đủ 2 tay thì mình phải nỗ lực gấp đôi”. Dấu mốc đưa chị đến với nghề thêu tay chuyên nghiệp vào năm 2019, khi chị đăng ký theo học nghề thêu tại Trung tâm Dạy nghề và tạo việc làm cho người khuyết tật TP Huế. Những ngày đầu, chị nhiều lần bị kim đâm vào tay đến bật máu. Nhưng chị không nản. Ngoài học ở trung tâm, chị mang khung thêu, kim chỉ về nhà tiếp tục luyện tập vào buổi tối. Những đường kim, mũi chỉ mỏi nhừ, cứng đơ dần mềm mại, uyển chuyển.

Sau vài tháng kiên trì, mũi chỉ đã trở nên gọn gàng, sắc sảo. Năm 2023, dự án “Thêu tay truyền thống Thanh Hà” giúp chị đạt giải khuyến khích tại cuộc thi “khởi nghiệp đổi mới sáng tạo” cấp tỉnh, làm cho chị phấn chấn. “Tôi tự nhủ phải thêm những sản phẩm thêu tay mang tính sáng tạo, thì mới có thể sống được với nghề. Và tranh thêu trên lá bồ đề ra đời từ đó…” - chị Hà nói.

Để làm ra một bức tranh thêu trên lá bồ đề, chị Hà phải mất cả tháng ngâm lá trong nước, “giặt” lá và phơi khô. Những chiếc lá, sau khi lộ rõ gân xương trắng ngà, sẽ được lựa chọn để làm nền. Rồi từ nền lá mỏng manh ấy, những cánh sen, chữ thư pháp, hình Đức Phật… dần hiện ra dưới bàn tay tài hoa của chị. Tranh của chị sống động đến mức nhìn từ xa, nhiều người lầm tưởng là họa tiết in sẵn, chỉ khi đến gần mới thấy từng đường chỉ thêu và những gân lá li ti.

Chị Hà cho biết, hồi mới tập thêu, không ít lần lá bị rách vì đi kim quá nhanh hay sợi chỉ bị kéo quá căng. Từ những lần thất bại đó, chị học cách rút kim thật đều tay, hít thở chậm rãi để giữ nhịp, cảm nhận độ căng vừa đủ. “Thêu trên vải đã khó, thêu trên lá còn khó gấp bội. Tôi chỉ dám dùng duy nhất một sợi chỉ, vì từng có lần tham nhiều chỉ khiến xương lá gãy vụn. Mỗi mũi kim phải thật nhẹ, thật đều mới tạo được hình ảnh sắc nét” - chị cho hay.

Thường, chị phải mất từ 2-5 ngày để hoàn thành một tác phẩm. Mỗi bức tranh thêu trên lá bồ đề với mức giá bán từ vài trăm ngàn đồng đến dưới 1 triệu đồng giúp chị kiếm được khoản thu nhập đủ trang trải cho gia đình. Trong số nhiều tác phẩm đã thêu trên lá bồ đề chị tâm đắc nhất là bức thêu hình Đức Phật ngồi thiền. Những sợi chỉ đa sắc được chị khéo léo “vẽ” lên chiếc lá bồ đề toát lên vẻ an nhiên, từ bi. “Chỉ cần lệch tay một chút, mọi công sức đều bay theo chiếc lá. Cũng nhờ thế mà tôi học được sự kiên nhẫn, điềm tĩnh...” - chị Hà chia sẻ.

Không dừng lại ở tranh lá bồ đề đóng khung kính, chị còn sáng tạo khi ép plastic lá thêu để làm ốp điện thoại, vật trang trí trên ô tô, trong nhà hàng, khách sạn. Ngoài ra, chị còn nhuộm lá tạo nền màu, kết hợp nhiều màu chỉ khác nhau để sáng tạo nên những bức thư họa nhỏ bằng bàn tay, hợp thị hiếu người tiêu dùng hiện đại. “Khách hàng dù rất thích thú nhưng do giá thành cao nên vẫn chưa mấy mặn mà. Tôi mong được kết hợp với các đơn vị bao tiêu sản phẩm để yên tâm sáng tác những tác phẩm mới. Vừa có thời gian truyền nghề miễn phí cho chị em phụ nữ, nhất là những người đồng cảnh ngộ” - chị Hà mong muốn.

Mô hình “kinh tế xanh” dành cho người khuyết tật

Không chỉ làm nghệ thuật, chị Hà còn thường xuyên mở lớp dạy nghề miễn phí cho phụ nữ và người khuyết tật tại địa phương, với mong muốn mang đến cho họ một công việc để tự lập và góp phần gìn giữ, lan tỏa nghề thêu truyền thống. Chị cho biết, khi chị em biết chị đoạt giải khuyến khích cuộc thi khởi nghiệp, đã tìm đến để học hỏi. Với những khiếm khuyết khác nhau, thời gian đầu có chị tập xâu kim suốt 10 ngày vẫn chưa xâu được, nhưng bây giờ thì tay nghề đã cứng hơn. Bạn Hà My - 19 tuổi, cô gái xinh xắn nhưng khiếm khuyết vận động và trí tuệ. Từ chỗ không thể xâu kim trong suốt 1 tuần đầu, qua sự truyền nghề từ chị Hà, giờ đây My đã hoàn thành được một bức tranh thêu công phu.

Chị Nguyễn Thị Hà (thứ hai từ phải qua) truyền nghề cho các thành viên trong Hợp tác xã Thêu tay Thanh Hà

Đã có 10 hội viên khuyết tật tham gia góp vốn để cùng chị Hà thành lập hợp tác xã (HTX) Thêu tay Thanh Hà với số vốn điều lệ ban đầu dự kiến khoảng 100 triệu đồng. Bên cạnh sản phẩm thiết kế, HTX này sẽ tập trung vào các dòng sản phẩm “handmade” như quà lưu niệm, phụ kiện thời trang (móc khóa, túi xách, gương...) từ nguyên liệu tái chế lá cây, vải áo quần cũ...

Không dừng lại ở việc bán lẻ, HTX Thêu tay Thanh Hà định hướng trở thành một điểm du lịch trải nghiệm, kết nối với các tour tham quan làng nghề và di tích tại địa phương. Việc chuyển đổi từ sản xuất cá thể sang mô hình HTX được kỳ vọng sẽ tạo ra bước ngoặt lớn. Với tư cách pháp nhân chính thức, các chị em không chỉ có cơ hội tiếp cận tốt hơn các chính sách ưu đãi của nhà nước mà còn tăng sức cạnh tranh, chia sẻ rủi ro và nâng cao uy tín thương hiệu trên thị trường.

Chị Hà quyết tâm: “Bước chuyển từ quy mô nhỏ lẻ sang kinh tế tập thể là hướng đi bền vững. Điều quan trọng nhất lúc này là chị em cùng đồng lòng, hợp sức để đưa thương hiệu thêu may tại phường Thanh Thủy đi xa hơn”. Trong bối cảnh ngành thời trang nhanh đang gây áp lực lớn lên môi trường, mô hình sản xuất thủ công từ vải, nguyên liệu tái chế của các chị em tại Huế mang ý nghĩa nhân văn và sinh thái sâu sắc. Việc tận dụng phế liệu dệt may để tạo ra các sản phẩm tinh xảo không chỉ giúp giảm thiểu rác thải nhựa, mà còn góp phần xây dựng một hình ảnh Huế là điểm đến xanh, thân thiện trong lòng du khách.

Từ những sợi chỉ mỏng manh nhưng được tiếp sức bởi trái tim quả cảm, chị Hà đã “thêu” nên một hành trình sống kiên cường, lan tỏa tình yêu nghề và cảm hứng sống tích cực. Vượt lên những rào cản của số phận, tại không gian nhỏ bé ấy, các chị em đang định nghĩa lại giá trị của chính mình: phụ nữ khuyết tật không chỉ là người thụ hưởng mà hoàn toàn có thể trở thành những “đại sứ” dẫn dắt xu hướng sống, sản xuất xanh và lan tỏa vẻ đẹp từ sự tử tế trong từng sản phẩm.

Thuận Hóa