Phổ cập kiến thức số cho người dân vùng sâu, vùng xa: Cần cách làm phù hợp

Thách thức chuyển đổi số ở cơ sở

Mặc dù các cấp chính quyền đã nỗ lực triển khai nhiều giải pháp, song việc tiếp cận và sử dụng công nghệ số của người dân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vẫn còn nhiều khó khăn.

Bà H Sili Ayun (trú tại buôn Cuôr Đăng A, xã Cuôr Đăng, tỉnh Đắk Lắk) cho biết, tại không ít buôn làng vùng sâu, vùng xa, sóng điện thoại và internet chưa ổn định, có nơi lúc có lúc không. Việc sử dụng điện thoại thông minh hay truy cập các ứng dụng như VNeID vì thế trở nên không hề đơn giản. Nhiều hộ gia đình còn chưa đủ điều kiện mua thiết bị phù hợp, thậm chí phải dùng chung một chiếc điện thoại cho cả nhà.

Việc tiếp cận và sử dụng công nghệ số của người dân trong quá trình giải quyết các thủ tục hành chính còn gặp nhiều khó khăn - Ảnh: T.H.

Không chỉ thiếu hạ tầng, kỹ năng và trình độ số của người dân cũng là một trở ngại lớn. Phần đông bà con đã quen với việc làm thủ tục hành chính trực tiếp, nên khi chuyển sang hình thức trực tuyến thường lúng túng, không biết bắt đầu từ đâu. Điều này khiến nhiều người cảm thấy mình bị “chậm nhịp” so với xã hội.

Áp lực mưu sinh khiến thời gian dành cho việc tìm hiểu công nghệ số, học sử dụng ứng dụng hay thực hiện các thủ tục trực tuyến của nhiều người dân còn rất hạn chế. Trong bối cảnh đó, nếu xếp hạng công dân số dựa nhiều vào mức độ tương tác trên môi trường mạng, bà con dễ rơi vào tâm lý lo lắng, cảm thấy thiệt thòi so với người dân ở đô thị.

Để chuyển đổi số thực sự đi vào cuộc sống, bà Phạm Thị Thu - cán bộ xã Cuôr Đăng - cho rằng, cần có giải pháp phổ biến kiến thức, kỹ năng số phù hợp.

Các chương trình tập huấn nên được tổ chức ngay tại thôn, buôn, với cách làm gần gũi, dễ hiểu, theo phương châm “cầm tay chỉ việc”, hướng dẫn từng bước cụ thể cách sử dụng điện thoại thông minh, đăng nhập và khai thác ứng dụng VNeID, cũng như thực hiện các thủ tục hành chính cơ bản trên môi trường số. Đồng thời, cần ưu tiên bồi dưỡng đội ngũ cán bộ thôn, buôn và người có uy tín trong cộng đồng để họ trở thành cầu nối, kịp thời hỗ trợ bà con khi cần thiết.

Cần tập trung đầu từ hạ tầng, phổ cập kiến thức số

Nói về dự thảo cộng điểm, xếp hạng công dân số trên nền tảng VNeID của Bộ Công an, bà Lý Thị Thu Hà – Phó Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Ea M’Droh (tỉnh Đắk Lắk) - cho rằng, đây là đề xuất thể hiện quyết tâm lớn của Nhà nước trong thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia, từng bước hình thành thói quen số trong đời sống xã hội.

Do thiếu nhân lực nên cán cơ sở gặp nhiều rất nhiều khó khăn trong việc hướng dẫn người dân thực hiện các dịch vụ công trực tuyến - Ảnh: T.H.

Nếu được triển khai bài bản, khoa học, việc cộng điểm, xếp hạng công dân số sẽ góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, khuyến khích người dân cập nhật, sử dụng tài khoản định danh điện tử, chủ động sử dụng các dịch vụ công trực tuyến. Qua đó, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, chất lượng phục vụ nhân dân, đồng thời tăng cường trách nhiệm của người dân trong xây dựng chính quyền số, kinh tế số.

Tuy nhiên, thực tiễn tại cơ sở cho thấy, người dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận công nghệ và kiến thức số. Nhiều người, nhất là người cao tuổi, ít tiếp xúc với công nghệ còn lúng túng trong thao tác sử dụng ứng dụng, chưa hiểu rõ lợi ích của định danh điện tử, dịch vụ công trực tuyến hay thanh toán điện tử. Rào cản ngôn ngữ, cùng với tình trạng lừa đảo trên không gian mạng diễn biến phức tạp, cũng khiến không ít người dân hoang mang, e ngại khi tiếp cận các dịch vụ số. Phần lớn hồ sơ dịch vụ công trực tuyến tại xã hiện nay vẫn do cán bộ hoặc đoàn viên thanh niên hỗ trợ nhập liệu, nộp thay. Nhiều người dân dù có tài khoản nhưng không nhớ thông tin đăng nhập, gây mất nhiều thời gian khi giải quyết thủ tục.

Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Ea M’Droh đã bố trí một quầy hướng dẫn, hỗ trợ người dân thực hiện các dịch vụ công trực tuyến. Thế nhưng, do khối lượng công việc lớn, biên chế hạn chế, đơn vị chỉ có thể bố trí một cán bộ vừa thực hiện nhiệm vụ chuyên môn, vừa hỗ trợ người dân đăng ký, kích hoạt VNeID, nộp hồ sơ trực tuyến. Điều này dẫn đến tình trạng quá tải, nhất là trong những thời điểm cao điểm giải quyết thủ tục hành chính.

Trước thực trạng đó, bà Hà cho rằng, Nhà nước cần ưu tiên đầu tư, hoàn thiện hạ tầng số, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, bảo đảm hạ tầng internet, viễn thông ổn định, chất lượng. Bên cạnh đó, đẩy mạnh phổ cập kiến thức, kỹ năng số cho người dân theo hướng “dễ hiểu, dễ làm, dễ tiếp cận”, gắn với nhu cầu thực tiễn; tăng cường tuyên truyền trực quan, sử dụng tiếng dân tộc và phương pháp “cầm tay chỉ việc”.

Cần phát huy hiệu quả các tổ công nghệ số cộng đồng, lấy lực lượng tại chỗ làm nòng cốt để thường xuyên hỗ trợ, hướng dẫn người dân sử dụng VNeID, dịch vụ công trực tuyến và thanh toán điện tử. Đồng thời, cần có chính sách hỗ trợ phù hợp cho những người gặp khó khăn trong tiếp cận thiết bị công nghệ, từng bước thu hẹp khoảng cách số giữa các vùng miền.

“Khi hạ tầng được đầu tư đồng bộ, kiến thức số được phổ cập rộng rãi, người dân ở mọi vùng miền sẽ có điều kiện tiếp cận bình đẳng với các tiện ích số. Lúc đó, việc cộng điểm, xếp hạng công dân số trên VNeID mới thực sự phát huy hiệu quả, góp phần xây dựng Chính phủ số, xã hội số một cách toàn diện, bền vững”, bà Hà nhấn mạnh.

Văn Nguyên