Rực rỡ những “vầng trăng khuyết”

“Gieo chữ” trong bóng tối

Đầu tuần, trụ sở Hội Người mù quận Tân Bình (trước đây) lại rộn ràng chuyện học hành. Ở đó, bà Lê Thị Kim Chi - 61 tuổi, phường Bảy Hiền - đang lặng lẽ thắp lên ánh sáng tri thức và niềm tin cho những phận đời kém may mắn.

Bà Chi bị mất thị lực vào năm 10 tuổi sau một tai nạn. Không đầu hàng số phận, bà kiên trì học chữ nổi rồi vào học hòa nhập tại trung tâm giáo dục thường xuyên. Năm 1989, bà gia nhập hội người mù và 3 năm sau thì bắt đầu đứng lớp dạy chữ nổi. Đến nay, lớp học của bà vẫn duy trì đều đặn 3 buổi mỗi tuần, dạy hết khóa này đến khóa khác.

Bà Lê Thị Kim Chi hướng dẫn người khiếm thị học chữ nổi

Bà Chi cho biết, dạy chữ cho người khiếm thị chưa bao giờ là việc dễ dàng. Mỗi con chữ bắt đầu từ việc nhận biết 6 chấm cơ bản. Học viên phải “mò” từng chấm, ghi nhớ vị trí rồi mới ghép thành chữ, thành từ rồi viết trên những tờ giấy dày với chiếc dùi và bảng viết chuyên dụng. Trong mỗi buổi học, bà kiên nhẫn cầm tay hướng dẫn từng người.

Có người học nhanh, có người chậm, nhưng bà chưa từng bỏ cuộc với bất kỳ ai. Lớp học của bà không phân biệt tuổi tác. Ai tìm đến, bà đều tận tâm chỉ dạy, chỉ mong họ có thể tự đọc một mẩu tin, ghi vài dòng thông tin cá nhân.

Năm 2014, bà đảm nhận vai trò Chủ tịch Hội Người mù quận Tân Bình. Không dừng lại ở việc xóa mù chữ, bà còn tổ chức dạy nghề như thủ công mỹ nghệ, xoa bóp trị liệu, giúp hội viên có thêm cơ hội mưu sinh. Sau khi Hội Người mù quận giải thể do thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, nhiều hội viên mất đi nơi sinh hoạt quen thuộc, bà đề xuất với chính quyền xin giữ lại địa điểm làm nơi sinh hoạt tạm trong khi chờ sắp xếp. Nhờ vậy mà lớp học chữ cùng các hoạt động ý nghĩa vẫn được duy trì đến nay. “Chỉ mong có một nơi để anh em tụ họp, học chữ, học nghề, có chỗ dựa tinh thần. Tôi hy vọng những sẻ chia nhỏ bé của mình có thể giúp những người cùng hoàn cảnh để không ai bị bỏ lại phía sau trong bóng tối” - bà Chi nói.

Trong lớp học, ông Nguyễn Đức Thịnh - 64 tuổi, phường Bảy Hiền - đang kiên nhẫn lần theo từng dòng chữ nổi. Sinh ra đã bị khiếm thị, ông Thịnh mưu sinh bằng nghề đánh đàn, buôn bán nhỏ. Khi tham gia hội, ông mới có cơ hội tiếp cận việc học hành. “Lớn tuổi rồi, học chậm lắm. Nhưng vì muốn biết chữ nên phải cố gắng. May mắn có cô Chi tận tình hướng dẫn” - ông Thịnh chia sẻ.

Sau 3-4 năm kiên trì, nay ông Thịnh đã có thể đọc, viết những nội dung cơ bản. Biết chữ, ông tiếp tục học bổ túc văn hóa, tham gia hoạt động hội và nuôi dưỡng đam mê âm nhạc. Nhờ chữ nổi, ông có thể tự ghi chép nhạc, viết lời ca, thậm chí chép kinh Phật để phục vụ đời sống tinh thần.

Tỏa sáng bằng ý chí bền bỉ

Chúng tôi ghé thăm chị Đào Thị Lệ Xuân - 41 tuổi, phường Bình Lợi Trung - lúc chị đang say mê bên bàn cờ vua. Với chị, cờ vua không chỉ là một môn thể thao trí tuệ, mà còn là nơi tìm lại niềm vui sống sau những tháng ngày khép mình vì mặc cảm. Mất hoàn toàn thị lực từ năm 2 tuổi do ung thư võng mạc, nhưng nghịch cảnh chưa bao giờ khiến chị Xuân chùn bước.

Cờ vua đến với chị từ thời sinh viên, ban đầu chỉ là niềm yêu thích. Nhưng gắn bó, chị nhận ra đây là con đường giúp mình khẳng định bản thân. Nhờ sự hỗ trợ của thầy cô, bạn bè, chị được tập luyện miễn phí, có thêm động lực theo đuổi đam mê. Không thể học như người bình thường, chị kiên trì tự học qua điện thoại, máy tính với những phần mềm hỗ trợ, rồi dần tiếp cận các kênh học trực tuyến để nâng cao trình độ.

Chị Đào Thị Lệ Xuân tìm thấy nghị lực sống qua môn thể thao trí tuệ cờ vua

Việc theo đuổi cờ vua của người khiếm thị chưa bao giờ dễ dàng. Số giải đấu dành cho người khiếm thị còn hạn chế, mỗi năm chỉ vài giải, trong khi việc giao lưu với người bình thường cũng gặp nhiều trở ngại. Việc di chuyển đến nơi tập luyện, thi đấu cũng tốn kém và mất nhiều thời gian. Trên bàn cờ đặc biệt, mỗi nước đi là một lần chị “vẽ” lại thế cờ trong trí nhớ. Sự tập trung, kiên trì và tư duy chiến lược được rèn giũa qua từng ván đấu đã đưa chị đến nhiều đấu trường trong và ngoài nước, mang lại niềm tự hào mỗi khi Quốc ca Việt Nam vang lên nơi xứ người.

Những nỗ lực bền bỉ đã giúp chị Xuân gặt hái nhiều thành tích đáng tự hào như: Huy chương Bạc châu Á năm 2023 tại Hàng Châu, 3 Huy chương Vàng Đông Nam Á, cùng nhiều huy chương quốc gia và quốc tế, trong đó có 2 Huy chương vàng tại ASEAN Para Games 13 - năm 2026. Chị cũng được trao Huân chương Lao động hạng Ba và Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ.

Không dừng lại ở thành công cá nhân, chị Xuân còn dành tâm huyết cho cộng đồng. Từ trăn trở về sinh kế của người khiếm thị, chị thành lập các nhóm móc len, kết cườm cho phụ nữ khuyết tật; tích cực kết nối các tổ chức để hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm, giúp nhiều người cùng cảnh ngộ có thêm cơ hội ổn định cuộc sống. Với chị, đó không chỉ là hỗ trợ kinh tế, mà còn là cách để thắp lên niềm tin và hy vọng cho những mảnh đời kém may mắn.

Hiên ngang trên đôi chân không vẹn lành

Sinh ra với khiếm khuyết vận động, chị Nguyễn Kim Yến Nhi - 25 tuổi, phường Bình Đông - không thể đi lại như những đứa trẻ bình thường. Tuổi thơ của chị không có những ngày tung tăng vui đùa, mà gắn liền với bệnh viện và các ca phẫu thuật. Năm 4 tuổi, cô bé Nhi phải trải qua một ca mổ lớn để chỉnh lại cấu trúc xương. Sau đó là hành trình dài tập vật lý trị liệu và tập đi với vô số lần vấp ngã. Thế nhưng, bằng sự kiên trì, cô bé dần đứng vững trên đôi chân của mình, học tập và lớn lên như các bạn cùng trang lứa.

Chị Nguyễn Kim Yến Nhi vượt qua rào cản, tự tin tỏa sáng trên sân khấu

Đến những năm học cấp II, tâm lý lứa tuổi khiến Nhi dần nhận ra sự khác biệt của bản thân với các bạn. Với suy nghĩ “để hòa nhập, chính mình phải là người chủ động bước thêm một bước”, Nhi đặt mục tiêu học thật giỏi để khẳng định mình và giúp em thay đổi cuộc đời. Bước ngoặt thực sự đến khi Nguyễn Kim Yến Nhi bước vào giảng đường đại học. Tại đây, chị không chỉ học tập mà còn dám mở lòng với mọi người xung quanh. Từ những chia sẻ chuyện của mình trước bạn bè, thầy cô và trong các sự kiện của trường, chị dần bén duyên với vai trò MC cho các chương trình nội bộ, workshop, rồi từng bước trở thành người dẫn chương trình, lồng tiếng chuyên nghiệp. Nhưng để đứng vững trên sân khấu, chị đã kiên trì rèn luyện suốt hơn 2 năm, từ giọng nói, sức khỏe, đến phong thái, dáng đứng…

Nhờ nỗ lực không ngừng, chị đã đạt nhiều thành tích đáng ghi nhận: tốp 10 cuộc thi khởi nghiệp She Future, tốp 12 cuộc thi Én Vàng - Tìm kiếm MC của Trường đại học Kinh tế - Tài chính TPHCM, danh hiệu Người đẹp truyền cảm hứng, cùng dấu ấn tại Hoa hậu Trăng Khuyết Việt Nam 2025 ở hạng mục tài năng MC.

Hiện tại, chị Yến Nhi đang học năm thứ tư ngành ngôn ngữ Anh và tâm lý học tại Trường đại học Kinh tế - Tài chính TPHCM. Bên cạnh học tập, chị còn là trợ giảng kỹ năng mềm, tham gia nghiên cứu khoa học, hỗ trợ chia sẻ tâm lý cho sinh viên, tích cực tham gia nhiều hoạt động cộng đồng. Mục tiêu của chị là tiếp tục học lên thạc sĩ, tiến sĩ và trở thành chuyên gia tâm lý. Với chị, hành trình phía trước còn dài, nhưng nếu vững vàng thì mọi giới hạn đều có thể vượt qua.

Ngọc Trăm