Menu

'Mùa xuân thiêng liêng' phiên bản thế kỷ XXI

14:38 19/08/2019

pno
“Phấn khích”, “ghê tởm”, “hạnh phúc”, “kỳ dị”… là những từ mà người ta nói về 'The rite of spring' ngay trong đêm ra mắt lần đầu năm 1913 tại Nhà hát Opera, Paris.

Người ta sẽ còn nhắc về kiệt tác The rite of spring (tên tiếng Việt là Mùa xuân thiêng liêng/Nghi lễ mùa xuân) của nhà soạn nhạc Igor Stravinsky như một cơn sốc nghệ thuật bạo liệt của thế kỷ XX, để thấy nghệ thuật không có tuổi, có thể đi qua thời gian, chiến tranh, đổ nát, đi qua mọi biên giới, lãnh thổ. Tối 23/8, khán giả TP.HCM sẽ có dịp thưởng thức vở ballet kinh điển này (do biên đạo múa Joost Vrouenraets dàn dựng) với tinh thần mới, trong khuôn khổ Liên hoan Nghệ thuật Giai điệu mùa thu 2019 tại Nhà hát TP.HCM. 

“Phấn khích”, “ghê tởm”, “hạnh phúc”, “kỳ dị”… là những từ mà người ta nói về The rite of spring ngay trong đêm ra mắt lần đầu năm 1913 tại Nhà hát Opera, Paris. Không đi theo phong cách thông thường của một vở ballet cổ điển, tác phẩm mang tính cách mạng đến mức đã gây ra một cuộc “bạo loạn”, được xem là một trong những vụ scandal nổi tiếng nhất trong lịch sử sinh hoạt nghệ thuật phương Tây ở thế kỷ XX. 

Cảm thấy như bị xúc phạm, nhiều tiếng la ó thịnh nộ vang lên nơi khán phòng, ẩu đả xảy ra, cảnh sát phải vào cuộc. Đến cả nhà soạn nhạc người Pháp Camille Saint-Saens phải đùng đùng bỏ về khi những âm thanh “kỳ dị” đầu tiên vang lên. Một số người sau này cho rằng bản nhạc đã làm rung chuyển, thậm chí “lật đổ toàn bộ nền âm nhạc cũ”, trở thành nền tảng của âm nhạc hiện đại.

Được biết, ý tưởng sáng tác Mùa xuân thiêng liêng đến ngay trong lúc nhà soạn nhạc Igor Stravinsky đang sáng tác dở Chim lửa - một trong những tác phẩm xuất sắc nhất của thời kỳ nghệ thuật hậu lãng mạn thế kỷ XX. Ông từng ôm mộng về một tác phẩm lấy cảm hứng từ lễ hiến tế mùa xuân, một nghi thức đa thần giáo nước Nga. Trong buổi lễ thiêng liêng này, nhà thông thái ngồi trong vòng tròn và nhìn theo cô gái đồng trinh được chọn hiến tế đang nhảy múa đến chết để cầu mưa thuận gió hòa.

'Mua xuan thieng lieng' phien ban the ky XXI
Vở ballet Mùa xuân thiêng liêng do biên đạo Joost Vrouenraets dàn dựng sẽ được biểu diễn lần đầu tại TP.HCM tối 23/8 tới - Ảnh: Phúc Hải.

Hơn một thế kỷ đã qua, tác phẩm “tai tiếng” của Igor Stravinsky vẫn được biểu diễn liên tục ở các nhà hát lớn trên khắp thế giới. Lấy cảm hứng từ vở ballet gốc, trên nền âm nhạc của Stravinsky, nhiều biên đạo đã sáng tạo ra những Mùa xuân thiêng liêng bất tận trong nghệ thuật. Cho tới nay, đây vẫn là một trong những tác phẩm thử thách đối với những tín đồ ballet trên toàn thế giới.

Tại Việt Nam, Mùa xuân thiêng liêng từng được biểu diễn vài lần tại Nhà hát lớn Hà Nội. Trong đó, đáng chú ý là phiên bản Mùa xuân thiêng liêng do nghệ sĩ người Pháp gốc Việt Phạm Minh biên đạo, được các diễn viên Nhà hát Nhạc Vũ Kịch Việt Nam biểu diễn trong hai năm 2016 và 2017.

Theo tiết lộ của biên đạo múa Nguyễn Phúc Hùng, vở ballet Mùa xuân thiêng liêng do Joost Vrouenraets dàn dựng được biểu diễn lần đầu năm 2013 tại Mỹ. Đây là lần thứ hai trên thế giới, phiên bản này được giới thiệu. Trước Mùa xuân thiêng liêng, khán giả TP.HCM biết đến biên đạo tài năng người Hà Lan Joost Vrouenraets thông qua vở múa đương đại Café Sài Gòn rất thành công năm 2018. 

Được biết, để kịp ra mắt khán giả vào ngày 23/8 tới, tất cả nghệ sĩ múa của Nhà hát Giao hưởng Nhạc Vũ Kịch TP.HCM đã phải tập luyện với cường độ cao suốt một tháng qua, từ 9g tới 17g các ngày, trừ Chủ nhật. So với phiên bản đầu tiên ở Mỹ, vở ballet Mùa xuân thiêng liêng lần này sẽ có những thay đổi, phát triển cho phù hợp với văn hóa Việt Nam, đặc biệt, tinh thần Sài Gòn sẽ mạnh mẽ hơn phiên bản ở Mỹ. 

Joost Vrouenraets gọi đây là “một tấm gương cho thế kỷ XXI”. Theo đó, anh đã hình dung ra một nghi thức bộ lạc đương đại, phổ quát và vượt thời gian, được lấy cảm hứng từ vô số biểu tượng và đại diện của nền văn hóa toàn cầu công nghệ cao, không ngừng nghỉ và một thế hệ đang vật lộn trong một thế giới đầy bạo lực, nguy hiểm. Ở phiên bản này, một bộ lạc thanh niên thế kỷ XXI đã bị lay động vì mong muốn kiểm soát chính bản thân họ. Họ đã tạo ra một sinh vật mới một cách bí mật và nghi thức thông qua một con rối vàng bí ẩn, để rồi nhận ra rằng, đã tìm kiếm một cuộc gặp gỡ với một linh hồn thuần khiết được lựa chọn.

Nghịch lý của chủ nghĩa nguyên thủy trong nghi thức thể hiện ở chỗ, nó có thể được xem như một viễn cảnh kinh hoàng về sự tàn nhẫn của tự nhiên hoặc một biểu hiện của sự vô nhân đạo mà thời đại máy móc mang lại. Số phận của “người được chọn” bị cuốn vào một vòng xoáy không thể nào ngăn cản, chỉ có một lối thoát duy nhất: thông qua sự bất hòa khủng khiếp kết thúc bản nhạc và hợp âm duy nhất có thể kết liễu cô. 

Liên hoan Nghệ thuật Giai điệu mùa thu lần thứ 12 diễn ra từ ngày 17-25/8 tại Nhà hát TP.HCM, với tám chương trình biểu diễn ở ba lĩnh vực: giao hưởng thính phòng, nhạc kịch, múa ballet. 

Liên hoan Giai điệu mùa thu được tổ chức định kỳ hai năm một lần do Nhà hát Giao hưởng Nhạc Vũ Kịch TP.HCM thực hiện với sự hỗ trợ của Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM. Phát biểu khai mạc liên hoan, bà Nguyễn Thị Thanh Thúy - Phó giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM - nói: “Đây là một sự kiện văn hóa - nghệ thuật lớn của TP.HCM, quy tụ những tài năng âm nhạc hàn lâm trong nước và thế giới. Trải qua 11 kỳ tổ chức thành công, liên hoan đã để lại dấu ấn trong lòng nghệ sĩ cũng như khán giả yêu nhạc cổ điển; tiếp tục được xây dựng để trở thành sự kiện âm nhạc hàn lâm quốc tế hàng đầu tại Việt Nam cũng như đưa nghệ thuật hàn lâm đến gần hơn với công chúng, nhất là công chúng trẻ”.

Đậu Dung