Menu

Dưới sông

22:28 11/11/2016

pno
Bãi sông vẫn đấy, những phận người như bèo dạt vẫn tháng tháng năm năm neo lại đấy.

Nếu không xuống bãi sông lần ấy, tôi sẽ không hiểu những chỗ đứng, theo nghĩa đen chứ chẳng hề mang tính ước lệ, có thể đem lại cho người ta những cái nhìn khác nhau về thân phận con người thế nào.

Lâu lắm rồi, gần hai chục năm trước, tôi lần đầu xuống dưới bãi sông Hồng, và, như một kẻ chỉ quen quẩn quanh trên phố, đã kinh ngạc tột độ vì một xóm dân cư con con an lành dưới ấy (thực ra chẳng bao giờ an lành, chỉ là cảm giác bên ngoài), với những ruộng bí ruộng ngô, những vườn cà chua, có một con bé nhỏ nhít đeo cặp lúp xúp đi học qua ruộng cà chua, mấy cái đoạn tre bắt chéo nhau làm giàn cà chua cao hơn đầu nó.

Một cõi nhân gian thu nhỏ đầy những số phận bập bềnh nổi chìm ở đâu dạt về, như một đám bèo bị tấp lên cạn, rồi cố gắng bám lấy một phần đất có nước mà sống. Nếu không xuống bãi sông lần ấy, tôi sẽ không hiểu những chỗ đứng, theo nghĩa đen chứ chẳng hề mang tính ước lệ, có thể đem lại cho người ta những cái nhìn khác nhau về thân phận con người thế nào.

Duoi song
Ảnh minh họa.

Khi ta đứng trên cầu hay trên bờ nhìn xuống, chỉ thấy đám ruộng xanh um, ta nghĩ đấy là bãi sông, rộng mênh mông, không để ý dưới ấy có người. Xuống đến bãi sông, gặp người, thấy một gia đình sống trong những căn lều nát che chắn gió sông lồng lộng bằng những mảnh ván ghép, mảnh tôn nhặt, mảnh vỏ thuyền vỡ, có một đứa nhỏ mặc áo đỏ nhảy chân sáo, ta nghĩ cuộc sống dưới đó giản đơn - vẫn là trên cao nhìn xuống.

Phải đôi ba lần nữa quay lại, nhìn mâm cơm của họ, nghe những đoạn đối thoại không hình dung ra đấy là những lời người nói với người trong một gia đình, bởi sự cục cằn lẫn sự lâm ly khi này khi kia đều vượt ngưỡng bình thường, sẽ hiểu thêm chút ít.

Nhưng cũng chẳng thấm tháp gì, sự hiểu ấy, một ngày kia quay lại bãi sông, thấy túp lều nát đã sập, hoa bìm tím phủ kín hoàn toàn, nghe hàng xóm mới ở những túp lều bên cạnh, nói rằng người chồng đã quay lại tù, người vợ đi làm cửu vạn chợ đầu cầu Long Biên một dạo rồi biến đâu mất, con bé hình như về quê... Nghe xong có cảm giác gió ở bãi sông thổi mạnh chưa từng thấy, nhận ra mình vẫn là kẻ quanh quẩn phố trên.

Những chuyện bãi sông về sau được kể nhiều, dưới ấy đông đúc hơn xưa, những dự án dạy chữ cho trẻ con mấy năm nay đã giúp vô số trẻ sống ở bãi sông biết chữ... Thỉnh thoảng nhớ lại hình ảnh con bé đeo cặp sách to hơn người lúp xúp chạy qua ruộng cà chua, áo đỏ, má hồng, tự dưng nhói lòng.

Bãi sông vẫn đấy, những phận người như bèo dạt vẫn tháng tháng năm năm neo lại đấy. Tôi ít nhiều học được cách đến tận nơi nếu muốn biết rõ hơn một vài số phận; rõ hơn khi nhìn từ trên cầu hay trên bờ thôi, chứ thực tế cũng vẫn là xa xôi, không biết gì nhiều.

Bãi sông ngày xưa tôi xuống đi từ giữa cầu Long Biên. Giờ chỗ nhà tôi đi qua sông Hồng có những cầu lớn: Vĩnh Tuy, Thanh Trì. Trên cầu cao, xe cộ đi nhanh, nhìn xuống bãi sông độ xa xôi cách trở càng cao...

Mấy năm rồi qua cầu, tôi thấy một ngôi nhà, xây bằng gạch cẩn thận, mái lợp ngói nhưng cửa gỗ cái còn cánh, cái mất. Nhà bỏ hoang, giữa đám cây cỏ dại cao lút mái. Lâu lâu không để ý, một ngày kia đi qua thấy cỏ cây bên cạnh đã được cắt gọn, hình như có người. Một ngày khác thấy những cánh cửa đã lắp, rồi ngày khác, thấy bên cạnh ngôi nhà những luống rau mọc lên xanh mướt và ngay ngắn...

Tự dưng có một nỗi mừng, chẳng biết vì đâu.

Từ đấy, mỗi lần đi qua khúc ấy của cây cầu, tôi đều nhìn xuống, thấy mỗi ngày một khác hơn trong căn nhà đơn độc trên bãi sông ấy. Quần áo đã phơi trên dây, một giá gỗ sơ sài trước cửa, có mấy cái nồi đen kịt và cái rổ tre... những vật dụng nhỏ bé xuất hiện dần. Một ngày nào đó, tôi nghĩ thế, trên cái dây phơi dưới mái hiên biết đâu phấp phới tã lót và áo quần trẻ con. Rồi sẽ lại có một con bé áo đỏ lon ton chạy cạnh những luống cà chua... Có thể những bi đát phận người chưa dừng ở đấy, nhưng dù sao những người trong căn nhà ấy đã thấy một sự ấm áp trong lúc này, ở đấy.

Chúng ta cũng chỉ mong sự ấm áp từng lúc, dù ở bãi sông hay trên phố, biết nó hiếm hoi để mà trân trọng.

Thỉnh thoảng cũng nên đi xuống một bãi sông.

Phạm Thanh Hà