Diễn đàn tương lai ASEAN 2026: Từ đối thoại đến kiến tạo tương lai chung

Trong một thế giới ngày càng bất định bởi cạnh tranh chiến lược, xung đột địa chính trị, biến đổi khí hậu và những biến động công nghệ chưa từng có, câu hỏi lớn đặt ra với ASEAN không còn là “liệu có thể phát triển hay không” mà là “phát triển như thế nào để không ai bị bỏ lại phía sau”.

Đó cũng chính là ý nghĩa sâu xa của Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 (ASEAN Future Forum - AFF 2026) với chủ đề: “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, Thịnh vượng, lấy người dân làm trung tâm”. Đây là năm thứ ba liên tiếp Việt Nam tổ chức diễn đàn và cũng là năm đầu tiên ASEAN triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 – văn kiện chiến lược định hướng cho sự phát triển của khu vực trong hai thập niên tới.

Thủ tướng Lê Minh Hưng, Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone, Thủ tướng Campuchia Hun Manet, Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul và Thủ tướng Timor-Leste Kay Rala Xanana Gusmão, Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn dự Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Khi ASEAN không chỉ phản ứng mà chủ động kiến tạo

Điểm đáng chú ý nhất của Diễn đàn Tương lai ASEAN là cách tiếp cận khác với nhiều hội nghị quốc tế truyền thống.

Nếu trước đây các diễn đàn khu vực thường tập trung xử lý các vấn đề hiện tại, thì AFF lại hướng tới việc dự báo những thách thức của tương lai, tạo không gian để các nhà lãnh đạo, học giả, doanh nghiệp, thanh niên và các đối tác cùng trao đổi ý tưởng, đề xuất sáng kiến và kiến tạo chính sách cho giai đoạn tiếp theo.
Điều này phản ánh một sự chuyển biến quan trọng trong tư duy của ASEAN: từ vị thế thích ứng với các biến động bên ngoài sang chủ động định hình môi trường phát triển của chính mình.

Trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến sự cạnh tranh giữa các cường quốc ngày càng gay gắt, xu hướng bảo hộ gia tăng và những đứt gãy trong chuỗi cung ứng toàn cầu, khả năng tự cường chiến lược của ASEAN trở thành yếu tố sống còn. Chính vì vậy, các nội dung như tăng cường năng lực chống chịu, an ninh năng lượng, quản trị trí tuệ nhân tạo, ngăn ngừa xung đột và phát triển bền vững được đưa vào chương trình nghị sự của diễn đàn năm nay.

“Lấy người dân làm trung tâm” – thông điệp đáng suy ngẫm

Trong chủ đề của Diễn đàn năm nay, cụm từ “lấy người dân làm trung tâm” có lẽ là điểm nhấn mang nhiều ý nghĩa nhất.

ASEAN hiện là ngôi nhà chung của hơn 700 triệu người dân. Thành công của Cộng đồng ASEAN cuối cùng không thể chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng GDP, quy mô thương mại hay dòng vốn đầu tư, mà phải được đo bằng chất lượng cuộc sống của người dân trong khu vực.

Khi diễn đàn bàn về trí tuệ nhân tạo, điều quan trọng không chỉ là công nghệ phát triển nhanh đến đâu mà là người lao động có được trang bị kỹ năng mới hay không. Khi thảo luận về chuyển đổi năng lượng, câu hỏi không chỉ là giảm phát thải bao nhiêu mà còn là người dân có được tiếp cận nguồn năng lượng sạch với chi phí hợp lý hay không. Khi nói về hòa bình và an ninh, điều người dân quan tâm nhất vẫn là một môi trường ổn định để học tập, làm việc và phát triển.

Bởi vậy, việc đặt người dân vào trung tâm của mọi chính sách cho thấy ASEAN đang hướng tới một mô hình phát triển bao trùm hơn, nhân văn hơn và bền vững hơn.

Dấu ấn Việt Nam trong tiến trình định hình tương lai ASEAN

Diễn đàn Tương lai ASEAN là sáng kiến do Việt Nam đề xuất từ năm 2023 và được triển khai từ năm 2024. Chỉ sau ba năm, diễn đàn đã dần trở thành một “điểm hẹn ý tưởng” của khu vực, nơi các bên liên quan cùng thảo luận về tương lai của ASEAN.

Việc nhiều nguyên thủ, lãnh đạo cấp cao, học giả và đối tác quốc tế liên tục tham dự diễn đàn cho thấy uy tín ngày càng lớn của sáng kiến này cũng như vai trò ngày càng nổi bật của Việt Nam trong ASEAN.
Quan trọng hơn, Việt Nam không chỉ tham gia ASEAN với tư cách một thành viên hưởng lợi từ hòa bình và hợp tác khu vực. Thông qua các sáng kiến như AFF, Việt Nam đang thể hiện vai trò của một quốc gia chủ động đóng góp ý tưởng, thúc đẩy đối thoại và tìm kiếm các giải pháp chung cho những thách thức chung của khu vực.

Tương lai được xây dựng từ hôm nay

Lịch sử ASEAN cho thấy, thành công lớn nhất của tổ chức này không phải là những tuyên bố chính trị mà là khả năng duy trì hòa bình, tạo dựng lòng tin và thúc đẩy hợp tác giữa những quốc gia có sự khác biệt rất lớn về thể chế, trình độ phát triển và lợi ích quốc gia.

Trong giai đoạn mới, khi thế giới biến động nhanh hơn bao giờ hết, ASEAN cần nhiều hơn những cuộc đối thoại về tương lai, cần nhiều hơn những ý tưởng mới và những cách tiếp cận mới.

Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 vì thế không chỉ là một sự kiện ngoại giao hay học thuật. Giá trị lớn nhất của diễn đàn nằm ở chỗ nó góp phần nuôi dưỡng một tư duy phát triển dài hạn: thay vì chỉ xử lý những vấn đề của hôm nay, ASEAN đang cùng nhau chuẩn bị cho những thách thức của ngày mai.

Và đó chính là nền tảng để xây dựng một Cộng đồng ASEAN hòa bình hơn, thịnh vượng hơn và thực sự lấy con người làm trung tâm trong mọi quyết sách phát triển.

Thanh Xuân