Trong vai một thanh niên tìm việc, tôi được người chạy xe ôm tên  Đồng, tại Bến xe miền Tây, "tận tình" hướng dẫn. Đồng giới thiệu: "Em thích việc gì có việc đó. Mức lương mỗi tháng gần hai triệu đồng, bao ăn, ở". Đồng dừng xe trước căn nhà có tấm bảng ghi: Trung tâm giới thiệu việc làm Gia Phát - 445, lộ 10, P.An Lạc, Q. Bình Tân, TP.HCM, rồi bảo: "Em cứ vào phỏng vấn đi, không mất phí đâu!".

Tôi chưa kịp ngồi đã bị hai cô "tuyển lao động" của Gia Phát phủ đầu: "Em có mang tiền không?", "Tiền gì?", "Ơ, mày rớt trên mây xuống à? Mày có muốn đi làm ngay không?". Hai cô đưa tôi bảng danh sách việc làm: kéo mì sợi mỗi ngày 12 giờ, 900.000đ, bao ăn ở; làm nhựa, ngày 11 tiếng, chủ yếu làm đêm, tháng 1,8 triệu đồng, không bao ăn; phụ việc quán cà phê, một triệu đồng, bao ăn ở; bốc rau củ lên xe tải, chủ yếu làm đêm, hai triệu đồng, bao ăn ở.

Những nhân viên "tư vấn" bận rộn suốt ngày

Hai cô giục tôi đưa 250.000đ tiền chi phí việc làm. Tôi nói không đủ, một cô liền nói: "Trong ví em còn bao nhiêu? Hai trăm không? Nếu không đủ tiền mà muốn đi làm ngay, chị sẽ cho người dẫn em đến chỗ làm. Làm ở đó ba tháng, em sẽ không mất tiền chi phí cho bọn chị. Còn nếu em bỏ việc trước hạn, chẳng có lương". Nhưng khi hỏi công ty nào, ở đâu, các cô bảo: Khi nào đóng tiền và làm hợp đồng sẽ được biết.

Theo hai cô này, khi khách đóng 250.000đ sẽ có xe ôm chở đi làm ngay. Nếu đến đó thấy việc không thích hợp thì quay lại trung tâm, tiền xe ôm khách tự trả lấy, trung tâm sẽ xin cho việc khác. Còn nếu ngán các công việc, thì chịu khó mất toi... 250.000đ!

Chưa đầy 20 phút, tôi thấy hai thanh niên đến thông báo, họ không thể làm được ở nơi hai cô giới thiệu. Một anh tên là An kể: anh được đưa đến từ một người chạy xe ôm ở bến xe Chợ Lớn, cũng với lời mời hướng dẫn tìm việc với  10.000đ.

Nhân viên Công ty Gia Phát đang "xử" khách theo "hợp đồng"

Công ty mà An đến là một cơ sở nhỏ làm mì ở Q. Bình Tân, TP.HCM. Không chịu nổi cường độ và môi trường làm việc, sau một ngày An quay lại Gia Phát và được giới thiệu đến một cơ sở làm thắng tay xe. Hoa mắt với những tiếng búa, gò, hàn, An lại quay về đây. Hai cô đưa cho An cái "hợp đồng" đã ký, có các điều khoản ràng buộc không trả lại 250.000đ.

Tôi gọi Đồng đưa tôi đến một trung tâm khác để "xin việc" tiếp. Đồng đưa  đến cơ sở Nhân Thuận Thành (238 Bà Hom, P.13, Q.6, TP.HCM). Hai cô nhân viên ra giá chi phí: 200.000đ. Thấy tôi do dự, hai cô nói: "Em cứ để CMND lại rồi đến xin làm sau".

Trên đường về, Đồng cho biết: Hầu hết các trung tâm giới thiệu việc làm ở Q.6, 11, Bình Tân đều móc nối với dân xe ôm, làm ăn với các luật ngầm với nhau. Mối nào thành công, trung tâm lấy số phí xin việc của khách trích cho người chạy xe ôm 70.000đ. Nếu khách để CMND lại (chưa nhận lời làm việc, mà chỉ đi xem việc), xe ôm được trung tâm trả 50.000đ.

Chúng tôi gặp ông Huỳnh Hải Oanh - Phó TGĐ Công ty cổ phần bến xe miền Tây, hỏi về việc xe ôm cò việc làm tại đây. Ông Oanh nói, bến xe miền Tây có hơn 300 người chạy xe ôm có hợp đồng, và khoảng 400 người ngoài bến. "Chúng tôi chỉ quản lý có mức độ thôi, họ làm ăn chụp giựt, là điều ngoài ý muốn và khả năng của chúng tôi".

Nguyên Vũ