Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) khuyến cáo: khu vực châu Á - Thái Bình Dương năm 2009 có hơn 112 triệu người thất nghiệp, trong đó số LĐ mất việc mới chiếm 5% - 6%. Điều này ảnh hưởng trực tiếp, tác động xấu tới hầu hết LĐ VN đang làm việc tại các nước. Năm 2009, theo ILO thì "số LĐ thất nghiệp ở mức cao chưa từng có”, và để ứng phó với tình hình khó khăn, nhiều quốc gia đã có những thay đổi trong chính sách đối với LĐ nước ngoài.  Cụ thể, tại các thị trường trọng điểm của VN như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan đã có sự chuyển hướng rõ rệt.

Năm tháng đầu năm 2009, LĐ VN sang làm việc tại  Đài Loan vẫn dẫn đầu về số lượng với 6.893 người. Ông Phan Văn Đại (Công ty  EMICO) nhận xét: "Đài Loan được xem là nơi lý tưởng của LĐ nữ bởi thu nhập ổn định (lương cơ bản hơn 17.000 đài tệ/tháng), các chính sách của nước sở tại rất chặt chẽ đối với LĐ nước ngoài, đặc biệt là hệ thống cơ sở hỗ trợ trực tiếp khi LĐ gặp khó khăn". Mới đây, Viện Lập pháp Đài Loan đã đưa ra dự thảo luật mới nhằm chống tình trạng bóc lột sức lao động, cưỡng ép hoặc thu tiền bất chính của chủ sử dụng LĐ với những hình phạt khắt khe.

Lao động VN nhập cảnh tại sân bay quốc tế Đào Viên (Đài Loan)

Từ nhiều năm qua, Nhật Bản và Hàn Quốc là hai thị trường cho thu nhập cao đối với LĐVN. Trong tình trạng LĐ bị cắt giảm hàng loạt, các nhà máy giảm tối đa LĐ nước ngoài, thì số lượng LĐVN vẫn "trụ” lại ở các thị trường này. Thậm chí, trong năm tháng đầu năm 2009, số LĐVN đến Nhật Bản còn cao hơn:  2.287 người (năm 2008 có 1966 người); Hàn Quốc là 3.497 người, giảm không đáng kể so với năm 2008. Điểm mới của hai thị trường này là nước sở tại đã bổ sung nhiều chính sách có lợi cho LĐ nước ngoài như tăng  lương cơ bản, đồng thời xem xét việc tăng thời gian làm việc cho LĐ nước ngoài từ ba năm như hiện nay lên 5 năm trong thời gian tới.

Tại Úc, thị trường mới của LĐVN với nhiều điều kiện thuận lợi cho LĐ giỏi, tay nghề cao (các ngành đầu bếp và nhà hàng). Chính phủ Úc cũng có chính sách tăng lương tối thiểu cho LĐ nước ngoài từ ngày 1/7/2008. Tuy nhiên, đến nay số LĐVN vào thị trường Úc rất ít vì khả năng tiếng Anh không đạt chuẩn (bắt buộc phải đạt  IELTS 5.0 trở lên, thay vì 4.5 IELTS như trước).

Không chạy theo số lượng mà tập trung nâng cao chất lượng LĐ, nhất là vấn đề ngoại ngữ, nhiều doanh nghiệp đang khai thác hiệu quả thị trường châu Á. Tuy các hợp đồng nhỏ nhưng điều kiện làm việc đảm bảo, thu nhập người LĐ ổn định. Công ty Suleco (Sở LĐ-TB-XH TP.HCM) và Công ty Sovilaco (Bộ LĐ-TB-XH) đang cung ứng hàng trăm LĐ nữ ngành điện - điện tử, nhân viên bán hàng cho thị trường Singapore, thu nhập trung bình khoảng 10 triệu đồng/người/tháng. LĐ còn được hỗ trợ tiền ăn và lưu xá miễn phí. Đặc biệt, chi phí khi tham gia LĐ  tại Singapore thấp (từ 45-50 triệu đồng/người), với tiêu chuẩn tuyển chọn khá đơn giản (tốt nghiệp THPT, tiếng Anh khá). Ông Trần Văn Thạnh (Phó giám đốc Công ty Suleco) đánh giá: "Nỗ lực xoay trở của doanh nghiệp trong từng thị trường, chuyển đổi ngành nghề, hướng vào LĐ chất lượng cao,  cùng nỗ lực của người LĐ trong thời gian qua đã tạo sự chuyển biến tích cực cho việc  XKLĐ".

Thông tin từ Cục Quản lý lao động ngoài nước (Bộ LĐ-TB-XH) cho biết, một số doanh nghiệp đang hướng vào thị  trường có nhiều triển vọng như: UAE, Singapore, Macau. Đây là những thị trường có nhu cầu lớn về số lượng LĐ và thu nhập đảm bảo.Trong khi đó, thị trường Anh, Nga, Czech, Malaysia đang bị "lạnh" dần bởi lượng LĐXK giảm mạnh. Tại thị trường Malaysia, nơi trước đây thu hút hàng chục ngàn LĐVN mỗi năm, giờ thì chỉ còn hơn 1.000 LĐ, giảm gần 10 lần so với cùng kỳ năm 2008.

Theo chỉ tiêu XKLĐ mà Bộ LĐ-TB-XH đã trình Chính phủ, năm 2009, VN sẽ đưa 90 ngàn LĐ đi làm việc tại thị trường các nước, mỗi năm tăng thêm 5.000 người. Một cán bộ của Cục Quản lý LĐ ngoài nước cho biết: "Các chính sách hỗ trợ XKLĐ tới 61 huyện nghèo cùng chương trình đào tạo, huấn luyện miễn phí cho đối tượng LĐ của nhiều địa phương là đòn bẩy nâng chất lượng LĐ. Tuy nhiên, điều đáng lưu ý là không nên chạy theo số lượng (không nhất thiết phải năm sau cao hơn năm trước) nhằm đảm bảo sự an toàn và tránh rủi ro cho người LĐ.

Nguyễn Bay