Phan Đăng Di, sinh năm 1976, đang dấn thân trên con đường ấy với năng lượng xanh tươi của sức trẻ.

Phan Đăng Di

* Anh viết kịch bản Chơi vơi khi mới ngoài 20 tuổi - quá trẻ để đeo mang những ám ảnh về sự cô đơn và hụt hẫng của cá nhân?

- Tuổi trẻ mới là thời điểm chúng ta dễ bộc lộ mình. Lúc đó tâm hồn nguyên khiết, cảm giác về cô đơn và sự tổn thương rõ rệt nhất. Mọi cảm xúc đều mạnh mẽ, trong trẻo và không có tạp âm; những đụng chạm với đời sống đều có thể làm vang lên những tiếng ngân thành thực. Nhiều tuổi hơn, thêm trải nghiệm, tình cảm qua nhiều thử thách cũng được “miễn dịch” phần nào, chuyện của cảm xúc không còn quan trọng như khi người ta trẻ.

* Bi, đừng sợ! cũng là một câu chuyện khác của cảm xúc. Một thế giới được nhìn qua đôi mắt của cậu bé sáu tuổi – cậu bé ấy đừng sợ gì? Chúng ta, những người lớn đừng sợ gì?

- Nếu Chơi vơi đẹp đẽ, nhẹ nhàng và âu yếm thì Bi, đừng sợ! lại lộn xộn, đứt gãy và cuống quýt một cách buồn bã. Tôi chẳng tìm thấy chút lãng mạn nào trong phim cả. Các nhân vật của tôi hoang mang đi tìm cái gì đó và thường là tìm không được... Bi - đứa trẻ trong phim chẳng có gì để sợ. Nó hồn nhiên chơi trò chơi của nó, chẳng hề biết đến hiểm nguy hay buồn chán. Vậy nên câu Bi, đừng sợ! đúng ra là câu mà người lớn đang tự nói với mình. Cuộc sống hàng ngày làm họ bận rộn, loay hoay, căng thẳng... Họ phải biết đừng sợ để bước qua những chuyện đấy mà tiếp tục.

Diễn viên Hoa Thúy trong phim "Bi, đừng sợ!"

* Ở nhiều đạo diễn, việc lựa chọn diễn viên thể hiện quan điểm về nhiều mặt của họ. Còn việc chọn diễn viên của Phan Đăng Di thế nào?

- Tôi chỉ có một yêu cầu: diễn viên phải hợp vai. Diễn viên của tôi có thể là bất kỳ người nào, miễn là giống với tưởng tượng của tôi về nhân vật. Nếu chọn được người như thế, khi quay tôi chỉ việc bày ra một môi trường để họ tự nhiên mà bộc lộ, không phải áp đặt gì nhiều.

* Cảm giác khi làm đạo diễn và khi mình ngồi đơn lẻ đối diện với kịch bản có khác nhiều không?

- Khác rất nhiều, vì kịch bản và phim là hai ngôn ngữ, hai “sự việc” khác nhau. Khi viết, tôi có thể một mình yên thân, tận hưởng sự tự do, có suốt ngày miên man câu chữ cũng chẳng bận đến ai . Còn làm phim là cả trăm con người hàng ngày nhìn vào mình, chờ mình quyết định phải làm gì tiếp theo, mình không có quyền mất bình tĩnh, thối chí, chậm trễ. Dù có hoang mang cũng phải giấu trong lòng, tự tìm cách mà vượt qua...  Liền mấy tháng trời căng thẳng như thế, nếu không được “an ủi” bằng việc thỉnh thoảng có được những cảnh quay vừa ý, chắc không có cách gì trụ được...

* Anh quan niệm thế nào về phim?

- Phim là những trạng thái, cảm giác của cá nhân nào đó được đưa lên màn ảnh để khán giả phải ngẩn người vì ngạc nhiên hay xúc động. Tôi tin vào chuyện này nên khi làm phim tôi luôn cố biến nó thành câu chuyện của mình, trò chơi của mình, sắp đặt của mình. Đó là cách tôi nghĩ và cảm nhận về thế giới, nó rất riêng tư. Khi khán giả xem phim của tôi, có nghĩa là họ cùng chia sẻ những cảm giác  và trải nghiệm cá nhân đó.

* Tôi đồng ý với anh rằng nghệ thuật cuối cùng là tiếng nói cá nhân, nhưng nếu câu chuyện riêng tư của anh không gặp được sự chia sẻ của đám đông, liệu anh có nản lòng?

- Tôi nghĩ, trước hết là phải tin vào mình, yêu tiếng nói của chính mình. Tôi chỉ thoải mái khi làm những gì mình thích. Nếu để được sản xuất thì phải chiều lòng nhiều người quá chắc tôi không làm được. Tôi không hy vọng vào việc mình có sẵn công chúng. Điều tôi quan tâm là xem thử khi mình đi đến cùng niềm tin của mình thì  phim của tôi sẽ đi đến đâu? Liệu có ai sẵn sàng bỏ mấy tiếng mà ngắm nó không?

* Anh làm tôi nhớ đến một nhà làm phim tôn sùng cảm xúc đến mức cực đoan là đạo diễn Trần Anh Hùng. Anh có bị ảnh hưởng bởi Trần Anh Hùng?

- Với tôi, Trần Anh Hùng là một đạo diễn lớn. Anh ấy có tình yêu đầy thành kính với nghề nghiệp, coi điện ảnh như một tôn giáo. Thái độ đó của anh Hùng khiến tôi vừa khâm phục vừa sợ hãi. Đạo diễn Trần Anh Hùng có một “chìa khóa” riêng không ai dùng lại được, nhưng cách làm việc đầy cẩn trọng, cách nghĩ của anh Hùng về điện ảnh, sự quyết liệt đến tận cùng, biết kiên nhẫn chờ đợi để được thực hiện điều mình tin tưởng... đã ảnh hưởng mạnh đến tôi. Trần Anh Hùng khiến tôi luôn thấy mình yêu nghề thôi là chưa đủ.

* Anh nói gì về nhu cầu của khán giả, những người muốn được xem các bộ phim kịch tính, có kết cục và yêu ghét rõ ràng hơn là phải hoang mang vì những cảm giác rất mơ hồ và “chơi vơi”?

- Tới rạp xem những bộ phim giải trí, có đầu có cuối, ra về với yêu ghét một cách rõ ràng là thói quen của phần đông công chúng. Nhưng cách kể đóng khung công thức, những câu chuyện rốt ráo kiểu Hollywood có thể làm người xem nghèo nàn đi, vì nó tạo ra một trạng thái lười suy nghĩ.

Phim ảnh ngoài giải trí còn là sáng tạo nghệ thuật, nó phải có tính thể nghiệm và gắn với những cảm xúc riêng tư. Cũng phải có một bộ phận khán giả đi xem phim như là cách để chia sẻ cảm giác đó, họ sẽ muốn đến với những tác phẩm điện ảnh trao cho họ cơ hội trải nghiệm các cung bậc cảm xúc, nối dài đời sống của họ bằng một thế giới rộng mở, có linh hồn hơn.

* Chúng ta đã nói nhiều đến cảm xúc, còn tác động xã hội của điện ảnh thì anh nghĩ thế nào?

- Thẳng thắn mà nói, hiệu quả xã hội của nghệ thuật không nhiều. Nếu người ta tin vào vai trò đó thì thế giới đã “văn minh” hơn rồi chăng? Nghệ thuật có khi chỉ làm một việc nhỏ là giúp người ta nghĩ lại một ký ức, giữ gìn cảm giác và suy tưởng, giúp ta xuyên qua sự tầm thường và tẻ nhạt của cuộc sống này để mơ mộng một lúc. Điện ảnh cũng vậy, chỉ cần rung lên sự đồng cảm ở khán giả, để đời sống của họ thoáng chốc ngân lên, thế đã là đẹp và đủ rồi.

* Cảm ơn anh!

Quỳnh Hương thực hiện