Học ngoài trường, ngoài lớp

Tham quan Thảo Cầm Viên, xem sản xuất gốm ở Bình Dương, “xuống đường” học an toàn giao thông… các chương trình giảng dạy kỹ năng sống  (KNS) của trường tiểu học Lương Định Của, Q.3, TP.HCM đã và đang được lên kế hoạch dày đặc. Nhà trường luôn lồng vào đó một chuyến tham quan, tặng quà cho một trường học nghèo, trung tâm nuôi dạy trẻ khuyết tật, mồ côi như là “điểm nhấn” giáo dục lòng nhân ái cho HS. Tại Trung tâm Nhân đạo, Bình Dương, lần đầu tiên, nhiều HS thấy những bạn nhỏ mồ côi sống nhờ vào tình thương của xã hội, những bạn chân tay không lành lặn, trí óc không phát triển hoàn thiện nên chẳng thể đến trường. PHHS đi cùng xúc động khi thấy con đặt những câu hỏi quan tâm đến bạn, thấy con tìm đồ chơi trong ba lô hay dốc hết những đồng tiền các em đang có để tặng các bạn.

Khi thiết kế chương trình KNS theo hướng “trong chơi có  học”, trách nhiệm rất lớn đặt ra trên vai nhà trường chính là sự an toàn của trẻ. Một số đồng nghiệp hỏi cô Vũ Thị Mỹ Hạnh, Hiệu trưởng Trường tiểu học Lương Định Của: “Sao lớn gan vậy, dám đưa cả ngàn HS đi ra ngoài trời?”. Để “gan lớn”, Ban giám hiệu trường phải đi tiền trạm nhiều lần, tính toán kỹ từng rủi ro phát sinh, nhưng tất cả vì mục đích: khi bước ra khỏi bốn bức tường lớp học, các em sẽ được mở rộng tầm nhìn về thế giới xung quanh, rèn luyện kỹ năng quan sát, giao tiếp, chia sẻ, khiến HS biết quan tâm đến người khác. Cách học ngoài trời mà trường thí điểm và sẽ áp dụng đều đặn cũng “đẩy” người thầy phải biết thiết kế bài giảng trong một không gian mới. Cả cô và trò cùng học, ngoài kiến thức trong giáo án, cô phải “lên mạng” cập nhật thông tin mới nhất liên quan đến chuyến đi thực tế để trả lời muôn vàn thắc mắc “tại sao” của trò.

Học sinh lớp 5/5 Trường Nguyễn Bỉnh Khiêm (Q.1) đang chuẩn bị dự án
với đề tài "Vùng biển VN" trước khi trình bày - Ảnh: P.Huy

Học qua dự án

“Đất nước ta hình chữ “S …”. Minh họa cho  phần thuyết trình của đồng đội, một thí sinh chạy ra tạo dáng chữ “S”, làm “khán giả” học trò cười rần rần. Dự án “Việt Nam đất nước con người” do bảy “nhà địa lý” tí hon  lớp 5/2 Trường tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm, Q.1, TP.HCM trình bày rất sinh động khi các em hóa thân thành… con bò để giới thiệu về nền nông nghiệp Việt Nam, lúc lại duyên dáng trong trang phục người Chăm, người Việt minh họa cho các bạn hiểu về cộng đồng các dân tộc Việt. Những hình ảnh trình chiếu về các vùng khoáng sản, cảnh thác đổ tung bọt trắng xóa, cảnh ruộng bậc thang vùng Tây Bắc, cảnh sông nước hữu tình Nam bộ… hòa trong tiếng nhạc réo rắt khiến “khán giả” xuýt xoa: “Nước mình đẹp quá!”. Kết thúc phần giới thiệu, nhóm HS lớp 5/2 đưa ra thông điệp: không sử dụng nhiều phân hóa học để đất không bạc màu. Chúng ta hãy cùng nhau bảo vệ đất trồng, bảo vệ màu xanh cho trái đất!

Sau phần “mở màn” của nhóm lớp 5/2, các nhóm lớp khác lần lượt tự tin trình bày tám dự án về lịch sử, khoa học, sức khỏe, an toàn giao thông…  Hễ thuyết trình xong đề tài nào, các báo cáo viên đặt câu hỏi cho bên dưới đáp. Nếu đáp “trúng”, có nghĩa là nội dung mình trình bày súc tích, giúp các bạn khác hiểu bài. Ban giám khảo gồm GV và HS sẽ chấm điểm theo “barem” nội dung dự án, hình thức và kỹ thuật trình bày … 

Theo cô Lê Thị Ngọc Điệp, Hiệu trưởng Trường tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm, việc học qua dự án đã trở nên quen thuộc ở trường.  Hết một chương của môn địa lý, lịch sử, đạo đức, khoa học, tiếng Việt… mỗi lớp sẽ chia thành nhiều nhóm theo năng khiếu, sở thích để làm dự án. Các em sẽ tự sưu tầm tranh ảnh, tư liệu, rủ nhau cùng học nhóm, phân vai hướng dẫn viên, nhà khoa học, nhà báo, khách du lịch... GV chỉ có “nhiệm vụ” đặt các câu hỏi gợi mở khuyến khích các em tự tìm ra cách giải quyết vấn đề. Điểm hay nhất là “tài nguyên” dạy học này trở thành tài sản chung lưu trữ tại thư viện, website của trường, HS có thể sử dụng sản phẩm của “đối thủ” và có thể điều chỉnh để phù hợp với trình độ của mình. Ngoài kết quả HS dễ dàng thuộc bài, các em còn được trang bị kỹ năng làm việc theo nhóm, phân tích, tổng hợp, thuyết trình.

Học cả ở… quán cà phê

“Nơi này thật nhàm chán và cô chủ nhiệm sao rảnh… quá”. HS lớp 8A7 Trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa đã “bình loạn” như thế khi vừa đến sinh hoạt tại hội quán “Đời Rất Đẹp” do cô  giáo trẻ Trần Thúy Hằng dẫn đến.

Học sinh lớp 3 Trường Lương Đình Của (Q.3) tìm hiểu đề tài
giao thông - Ảnh: P.Thanh

Nhưng khi vào quán, HS tò mò, rồi chăm chú nhìn các bức hình của nhiếp ảnh gia Nguyễn Á khắc họa người khuyết tật “vượt qua chính mình”. Các em sửng sốt hơn khi các anh chị bán hàng là người khiếm thính, anh nhạc công là người khiếm thị. Sự tò mò của các em khi nhìn “chủ quán” Võ Thị Hoàng Yến bước lên sân khấu với một cây gậy và chiếc chân giả đã chuyển thành niềm ngưỡng mộ khi nghe chị Yến kể chuyện chị đã vượt qua rào cản “người tàn phế vô tích sự” như thế nào. Với tấm bằng thạc sĩ,  đôi chân không lành lặn của chị đã đi nhiều nơi trên thế giới rồi cuối cùng quay về Việt Nam “nâng đỡ” những người đồng cảnh ngộ. Một HS nói: “Mỉm cười theo những thành quả của cô, mắt em bỗng nhòe đi. Thấy cuộc đời này mình nhỏ bé biết bao”.

Chỉ một đêm thôi, không chỉ đồng cảm với người khuyết tật mà dường như các em đã trưởng thành hơn trong suy nghĩ. Buổi thử nghiệm giáo dục KNS cho HS ở quán cà phê “Đời Rất Đẹp” đã thành công. Nhiều phụ huynh đề nghị cô Hằng làm tiếp, vì sau chuyến đi, các em đã biết nghe lời cha mẹ. Có em đã thủ thỉ rằng: "Khi con thấy mình còn thiếu thốn, con nghĩ đến những người khuyết tật, để luôn biết rằng mình chẳng bao giờ thiếu tình yêu thương”.

Hồng Liên