“Có bao nhiêu bạn cảm thấy thật sự thích ra căng-tin và thoải mái ngồi ăn uống ở đó?”. Tuấn - HS một trường THPT ở Q.Gò Vấp, TP.HCM khẳng định ngay với chúng tôi: “Nếu cộng gộp cả ba khối, cũng không đầy một bàn tay!”. Theo phàn nàn của “khách hàng” này, căng-tin của trường nhỏ nên khi mua hàng, HS luôn phải chen chúc. Trên sàn, “gián chạy như khiêu vũ”. Đôi lúc, căng-tin còn bán đồ hết hạn sử dụng như bánh mì ngọt lên men… Phản ánh với cô chủ nhiệm, cô khuyên: “Đừng mua đồ ở căng-tin nữa!”.
Căng-tin Trường tiểu học Nguyễn Sơn Hà (Q.3, TP.HCM) nhỏ “như cái hộp quẹt” (khoảng 12m2), nằm cuối sân trường. Trên kệ bày bán bánh, kẹo và cả… bông tai. Có loại bánh còn được phân vào bọc nhỏ để bán cho HS nên rất khó biết được hạn sử dụng. Được cái, “khách hàng” tiểu học “dễ tính” nên căng-tin cũng không cần bàn ghế.
Căng-tin Trường tiểu học Nguyễn Viết Xuân (Q.5, TP.HCM) nằm ngay lối vào trường, chỉ có vài cái bàn đã bạc màu. Ông Nguyễn Đức Đại - Hiệu phó trường, thừa nhận: “Đúng là căng-tin của trường chưa đẹp”. Tại một trường tiểu học ở Q.1, căng-tin còn bị biến thành nơi quảng cáo cho một sản phẩm sữa.
Tuy vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm luôn được lãnh đạo ngành GD-ĐT nhắc nhở, nhưng trong một đợt kiểm tra mới đây, ngành y tế đã phát hiện nhiều căng-tin trường học bán hàng không rõ nguồn gốc, hàng ngoại (chủ yếu là hàng Trung Quốc) không có nhãn phụ tiếng Việt. Một số bánh kẹo, đồ chơi phẩm màu bắt mắt HS, tuy không gây ngộ độc cấp tính, nhưng sẽ ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe các em.
Vì xem căng-tin chỉ là nơi mua bán, ăn uống thuần túy nên nhiều trường không quan tâm đúng mức đến tính giáo dục ở nơi đây. Mỗi buổi học, sau tiếng trống vào lớp là rác lại ngập ngụa.
Trường tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm được Sở GD-ĐT và Sở Y tế TP.HCM chọn làm thí điểm xây dựng căng-tin văn minh, thân thiện, mang tính giáo dục cao. Mới 6g30 nhưng căng-tin đã có hơn 100 thực khách, đều là phụ huynh (PH) và HS của trường đến mua phiếu, xếp hàng và lần lượt vào quầy nhận đồ ăn, thức uống, rồi bưng thẳng ra khu bàn ăn bên cạnh. Đồ ăn khá đa dạng với hơn chục món gồm: hủ tíu, bánh canh, xíu mại, há cảo, bún, bánh mì ốp la, cơm tấm, mì trứng, nui xào, xúp… Giá cả được quy định chung là 10.000đ, nhưng khách muốn mua giá nào trong khoảng từ 5.000đ - 15.000đ đều có. Nước ngọt giá từ 4.000đ - 7.000đ/chai tùy loại, HS cũng có thể mua ly với giá 2.000đ. Chị Bích Ngọc - PH cháu Nguyễn Hoàng Bảo Trân (lớp 3/5) và chị Thạch Băng - PH cháu Dương Uy Quang (lớp 1/7) - cho biết: sáng nào các chị cũng cùng con ăn sáng tại căng-tin, vì có nhiều món để lựa chọn, hợp thị hiếu của trẻ, giá rẻ hơn bên ngoài, lại yên tâm về mặt vệ sinh thực phẩm. Đặc biệt, căng-tin luôn nhắc nhở, giáo dục các cháu (và cả PH) phải giữ vệ sinh cho mình và mọi người. Một PH khác, anh Nguyễn Mạnh Hùng, cho biết: “Tôi thích ở đây vì thoáng mát, không có tình trạng xả rác và đặc biệt, sau khi ăn xong, các cháu tự giác dọn dẹp, đi rửa tay, rửa miệng”. Nhìn một vòng căng-tin, chúng tôi ghi nhận có rất nhiều tranh vẽ về phong cảnh làng quê, cảnh phố phường, cảnh cô giáo và HS đang vui chơi, học tập hoặc dọn dẹp môi trường. Trên mỗi bức tranh hoặc những tấm áp-phích đều có thông điệp nhằm giáo dục, cổ vũ HS lịch sự, ân cần, chia sẻ, yêu thương. Quanh căng-tin có khoảng 10 sọt nhỏ đựng rác và nhiều thau đựng chén đĩa. Sau khi ăn uống xong, HS tự giác dọn dẹp và bưng chén đĩa bẩn để vào thau.
 |
Phụ huynh có thể cùng ăn sáng với con tại căng-tin trường tiểu học
Nguyễn Bỉnh Khiêm (Q.1, TP.HCM)
Ông Lê Thành Tuấn - chủ căng-tin, cho biết: nhà trường yêu cầu chúng tôi phải tập cho HS ý thức tự phục vụ, văn minh, lịch sự. Với phương châm “lời ít để giữ khách phục vụ lâu dài”, số suất ăn bán ra hàng ngày tại căng-tin hiện đã lên đến 500 suất mỗi buổi sáng. Ông Tuấn vui vẻ đưa chúng tôi tham quan khu nhà bếp được thực hiện đúng quy cách của ngành y tế, mọi khâu đều sạch sẽ, tươm tất.
Tương tự, mô hình căng-tin văn minh, thân thiện cũng được áp dụng thành công bước đầu tại trường tiểu học Tô Vĩnh Diện (Q.Tân Phú, TP.HCM). Ông Trương Văn Anh Tuấn - Hiệu trưởng trường, nhận định: “Cần phải có thời gian dài mới tạo được thói quen cho HS, nhưng bước đầu, việc xả rác đã được hạn chế rất nhiều. Tình trạng chen lấn, xô đẩy nhau ở căng-tin cũng đã được khắc phục”.
Học tập cái hay của trường bạn, Trường tiểu học Tân Sơn Nhì (Q.Tân Phú, TP.HCM) cũng đang tạo thói quen tự phục vụ cho HS trong giờ ăn trưa. Nhiều quận trong TP.HCM như Tân Phú, Thủ Đức… đã có chỉ đạo các trường thực hiện mô hình này. Cái khó đối với các trường học hiện nay, theo ông Lê Ngọc Điệp - Trưởng phòng Giáo dục tiểu học - Sở GD-ĐT TP.HCM, là do diện tích các trường vốn chật hẹp; còn những trường có diện tích rộng rãi, là trường chuẩn quốc gia, thì khi xây dựng lại không có căng-tin!
HS Trường tiểu học Tân Sơn Nhì đang dùng bữa trưa. “Mỗi bạn một khay,
ăn xong nhớ tự dọn dẹp sạch sẽ!” - Ảnh: Minh Nhật
Mặt khác, để tạo cho HS có thói quen tự phục vụ, giữ gìn vệ sinh bản thân và giữ vệ sinh môi trường, PH cũng phải có trách nhiệm một phần, vì PH thường nghĩ “đã tốn tiền thì phải được phục vụ, không việc gì phải tự bưng bê”.
Có thể thấy, việc tổ chức một căng-tin “đạt chuẩn” là nơi để dạy các em từ những việc rất nhỏ như biết xếp hàng trật tự, biết giữ gìn vệ sinh công cộng… không nằm ngoài tầm tay của các trường. Vấn đề chỉ là các trường có để tâm thực hiện hay không mà thôi!
Minh Nhật - Gia Minh